In twade brief fan Wouter Noordewier. No bin ik benijd of ik de iennichste Fryske skriuwer bin dy't dizze brief ûntfongen hat. Ik hoopje it net... In moai stikje tekst fan Noordewier trouwens. Suver komyk. En dêrom wie ik dizze brief myn lêzers net ûnthâlde. Nieuwegein, April 2010 Geachte Heer Boomsma, Uw wulpse 'Eefje' - zoals ik haar nu even noem - doet Freud binnenkort een mort douce sterven in ons bordeel. Onder de sigarenrokende Alice-in-Wonderland- cliënten laat juist zij de man uit Wenen deze dood ondergaan. Een uur nadat hij een copieuze maaltijd heeft genuttigd (en 'n dure fles wijn gedronken), 'n half uur nadat hij zich op uw schone heeft geworpen. Te gewoontjes? Ik maak het desgewenst lichtelijk gecompliceerder: Freud heeft net anaal geslachtsverkeer ondergaan met Jack the Ripper en beseft dat een sigaar niet altijd gewoon een sigaar is. Dus stort hij zich in zijn verwarring - is hij nou hetero of homo? - op 'Eefje' zònder de gebruikelijke trots dat hij 't als man in 2 minuten kan klaren: onder de blauw aangelopen Freud krijgt 'Eefje' zodoende haar eerste (vaginale!) orgasme! (Die dieper gaan dan de verdichtselige, cliteuterige, frutselige, pathetisch-lullige orgasmen die onze autreutels & scribenten, en soms zelfs schrijvers als u, hun vrouwelijke personage(s) in - vaak verdienstelijke - boeken plegen te schenken! (Ik hoop dat alle homoschrijvers nou ook tevreden zijn). 'Eefje' voelt zich niet meer gebruikt. Ze verbeeldt zich tijdens al haar coïtussen ook nooit meer dat ze iedere man 'n dodelijke (vaginale) stroomstoot uit kan delen. Zij beseft in wat voor gunstig milieu mijn Prendergast haar heeft geïntroduceerd, want ze weet voortaan hoe ze bij bijna iedere cliënt een welhaast Wilhelm Reikiaans orgasme moet krijgen. (Daar had u, haar proto-schepper, nog niet aan gedacht...) Maar hoe moet 't verder in Wenen, waar geen hysterische dames meer worden behandeld, omdat voortaan alleen nog maar Adler en Jung er de scepter zwaaien? (En krijgen kleine jongetjes voortaan nog wel een Oedipus-complex?) En moet ik nu Mata Hari, die er met twee dozijn van oorsprong autochtone chick-lit-, thriller-, strip- of èchte literaire roman-personages-met-Nederlandse-achternamen stage ligt te lopen, Kaiser Wilhelm's boze libido doen temmen, zodat onze beroemdste (maar ook meest foute) Friezin ons de Eerste Wereldoorlog (en uiteraard de Tweede) zal besparen en ze eindelijk haar standbeeld krijgt? (Want u weet dat het doodslaan van éen vlindertje - waarvan nu al een vleugelslagje in Florida uiteindelijk een verwoestende orkaan in Europa veroorzaakt - tijdens een toeristisch tijdreisje later de verregaandste gevolgen kan hebben, zowel ten goede als ten kwade? (Zie: Chaostheorie). Laat staan wat Freud's mort douce teweegbrengt!) De positieve respons op mijn 1-e brief was hier en daar geestig. Bij de negatievelingen heerste ongewilde humor. Omdat deze laatsten niet éen argument wisten aan te voeren, zou ik tòch bèst graag ook hùn figuurtjes nog 'n tweede, interessanter, leven willen laten leiden. (Alleen al om hun grotere kans op onsterfelijkheid onder mijn hoede). Van sommige positivo's bereikte me echter teleurgesteld commentaar dat ze niet de enigen bleken die een inspirerend personage mochten leveren. Als u 'n echte man bent herinnert u zich toch zeker nog uit uw hoerenlopers-periode dat u niet eeuwig 'n dom blondje wilde bekennen maar af en toe wel eens 'n slimme roodharige? Als u - al bent u dan uiteindelijk tot fatsoenlijke Hollandser gelouterd - (met mij als zakenpartner) een goedlopend bedrijf in bruikleenvlees zou willen opzetten, dan herinnert u zich toch zeker nog wel dat u zich indertijd als cliënt niet eeuwig door uw Madame met dat geverfde blondje lief afschepen wanneer u ook eens behoefte had aan 'n ongeschminkte brunette? Vandaar mijn behoefte aan variatie in de bordeel- bevolking. Teleurgestelde schrijfSTERS wijs ik er op dat er in 1900 in San Francisco een bordeel voor vrouwen werd opgericht. Voor vrouwen die door te betalen een - nog steeds cruciaal - gevoel van macht konden verwerven. Ik kan mij voorstellen dat vrouwen - instinctief al zo gevoelig voor welke soort mannen hen van genetisch gezonde kinderen zouden kunnen voorzien, en die zich in hun ultieme paringskeuze dan ook nooit domweg laten leiden door iets als alleen maar mooie benen - dat zij die pyknische of leptosome types waar ze thuis wettelijk gesanctioneerd al zo mee te maken hebben soms wel eens zouden willen lòslaten ten gunste van iemand meer van het athletische type. (Ik houd Kretchmer's type-indeling even aan). (Ook u zoudt - voor mijn kleine zoektocht gesteld - meer dan éen auteur zo'n lening-aanvraagje hebben gestuurd om de bevolking van uw literair (vrouwen-)bordeel de nodige afwisseling te geven!) (Lezer, er springen nu ik dit schrijf zó zes of zeven personages van Nederlandse topauteurs naar voren die - even herboren als uw figuurtje straks onder mijn vingers - in uw nieuwste roman bijna-authentiek als goed functionerende bordeel-werker o.i.d. zouden kunnen prijken. (Wilt u een lijstje?) (Mogelijk schonk dus juist ú mij de meest geschikte fatale bitchy engel...) P.S.: De charmantste personages van de onnodig zwijgende auteurs, net als van de uit onnodige preutsheid neer-zeggers&-sters, overweeg ik nu nog een tweede kans te geven. O.a. door hen de (overleden) Freud te laten felchen (Zie Eng-Ned wb.) Allemaal in mijn dappere poging hen iets meer kleur en levendigheid te geven dan ze van hun oorspronkelijke zinsbouwende en plotbakkende leugenleveranciers kregen, Groeten van Wouter Noordewier, Orpheuslaan 76, 3438 VX Nieuwegein « Werom nei thússide Lês mear»

De politieke partijen zijn al weer wat gewend aan de herziening van het politieke landschap sinds Job Cohen medespeler is geworden. Het was overigens wel even schrikken, vorige week. Met name GroenLinks, SP en D66 moesten wel even bedenken welke gevolgen de strategische zet van de PvdA zou kunnen hebben. En het CDA moest constateren dat plotseling iemand met het gezag van een ‘oudere staatsman’ tegenover Balkenende komt te staan. Die ‘oudere staatsman’ bezit overigens ook kwaliteiten van een handige politicus. Denk maar aan de ogenschijnlijke vanzelfsprekendheid waarmee Cohen het begrip fatsoen introduceerde als kern van zijn beleid. Sterker, als ideaal voor de Nederlandse samenleving en voor de Nederlandse politiek. Iedere kiezer heeft kunnen waarnemen hoe Cohen het woord ‘fatsoen’ zo uitsprak dat het net was alsof het iets nieuws was, iets bijzonders. De echte ‘auteur’ van het begrip als ideaal in samenleving en politiek is natuurlijk Balkenende. Die heeft er aanvankelijk niet zo veel succes mee gehad, slechts geleidelijk zijn andere partijen gaan inzien dat een herfatsoenering nodig is en wel goed ligt bij een flink deel van het kiezersvolk. De gang van zaken rondom ‘fatsoen’ geeft aan dat Balkenende een gans andere tegenstander heeft in de verkiezingsstrijd. De wijze waarop Balkenende Bos aanpakte tijdens de vorige verkiezingen, zal niet werken bij Cohen. Jack de Vries, de spindoctor van Balkenende en grote man achter de vorige CDA-campagne zal andere trucs moeten bedenken. Overigens, Jack de Vries die als beloning voor zijn campagne een staatssecretariaat kreeg, zou met Cohen in het strijdveld weleens een risicofactor kunnen worden voor het CDA. We horen het Cohen al zeggen in een debat: ,,Kom op, Balkenende, wat je nu zegt is een flauwe Jack de Vries-opmerking. Kom nu eens met wat eigens.’’ De keuze voor Cohen is een strategisch uitstekende keuze. De partij wordt er beter van. En ze heeft voorkomen dat het slecht zou aflopen met Bos. Die was uitgepraat en aangetast in zijn gezag. Als je zo iemand laat zitten, kun je voorspellen dat het goed fout gaat. Een van de effecten van de keuze voor Cohen is dat het linkse kamp en ook D66 zich realiseren dat er voor veel ‘progessieve’ kiezers weer een alternatief is dat meer kansen biedt op regeringsverantwoordelijkheid. De SP laat onverbloemd zien dat ze liever in de schaduw van de PvdA als bondgenoot kruipt dan zich tégen de PvdA op te stellen. Het is interessant om te zien hoe GroenLinks, een van de winnaars van de gemeenteraadsverkiezingen, zich de komende weken gaat opstellen ten opzichte van de PvdA. ...en verantwoordelijkheid Cohen zal de komende tijd moeten tonen wat hij met de PvdA wil, ook ten opzichte van het CDA. Het is te hopen dat hij de fractie binnen de grenzen kan houden zoals hij die vaststelt. Een van de dingen die hij moet doen is het wegwerken van rancune en ressentiment. Beide zijn overvloedig aanwezig in de fractie en zijn uitermate onvruchtbaar. Denk aan de oprisping vorige week over verplichte toelating van kinderen op bijzondere scholen. De PvdA-fractie liet zich van haar slechtste kant zien door onmiddellijk gebruik te maken van de ruimte die de val van het kabinet had geschapen voor ‘progressieve’ stokpaardjes. Er staat bij de komende verkiezingen veel op het spel voor ons land. De poging ten aanzien van het bijzonder onderwijs is slechts een klein voorbeeld van wat er kan gebeuren. Heel concreet gaat het bij deze verkiezingen over onder meer de toekomst van de publieke omroep. En over het formuleren van verantwoordelijkheid van Nederland als een van de rijkste landen ter wereld. Maar ook over de positie van godsdienst- en andere overtuigingen. En over de vrijheid in de publieke ruimte. Hopelijk zullen kiezers verder kijken dan de propagandastunts die in overvloed over hen heen zullen worden gestort. Waar het om gaat is kijken naar de ideologie, beginselen of welk woord ook wordt gebruikt, áchter de verkiezingsretoriek. Dat vraagt om een actieve houding, die veel verder gaat dan het bekijken van televisieprogramma’s waar politici toneelstukjes opvoeren en proberen haantje de voorste te zijn in behendigheid of in gewiekstheid. Juist bij deze verkiezingen is er, bijvoorbeeld, alle reden om lid te worden van een politieke beweging en mee te doen aan verdieping van de inhoudelijkheid van de politiek. Friesch Dagblad-15/3/2019 « Werom nei thússide Lês mear»

Soms krije jo hiel frjemde post. Lykas ûndersteande. Earst kaam dizze tekst ta my fia de e-mail. Letter kaam deselde brief by my fia TNT. De e-,mail haw ik koart beantwurde: "De figuren yn myn boeken binne fiktyf, dat jo meie der fiktyf mei dwaan wat jo wolle". Soksawat. De brief wie trouwens rjochte oan Joop Boersma. En neffens my ferklearret dat in soad. Boersma is ek skriuwer. Nieuwegein, december 2009 Geachte Heer Boomsma, Mag de Held van mijn Roman-Die-Maar-Niet-Afkomt (oorspronkelijk bedoeld om alleen maar zinnen te bevatten die niet van mij waren) met een van Uw vrouwelijke personages neuken? Ik ben - op verschillende manieren - getroffen van haar. Ik heb al eens gepubliceerd, onder andere bij De Harmonie, Bert Bakker, Meulenhoff (googelt u maar op als U het niet gelooft), maar zo'n roman als bovengenoemde heb ik waarschijnlijk nog niet geschreven. U weet misschien intuïtief welk onuitwisbaar figuurtje ik bedoel? Ik beloof U haar voornaam te respecteren en haar, eventueel, als kleine erkenning van Uw auteurschap, Uw achternaam te geven, goed? In een geheel nieuw Hoofdstuk wordt zij dan teruggeplaatst naar een bordeel, Alice in Wonderland geheten, in het New York van 1900, waar de hoofdpersoon, Prendergast geheten, zich mengt met andere illustere prostituanten. Opdat mijn Roman zijn originaliteit en esprit beware, laat ik mdirecte verwijzingen nnaar oksels, schaamhaar en labiae mayores erbuiten, die zijn uiteraard te clich♪matig; over (bijna te gebruikelijke) erotische aandudingen als 'een vochtige blik' en 'zinderend' sta ik nog in dubio; zaken als Prendergast's 'koene genitalia' horen, uiteraard, te blijven staan. Kortom, U hoeft niet bang te zijn dat ik Uw aantrekkelijke persoontje twee paar tieten zal geven, zoals bij 0,26% van de vrouwelijke bevolking het geval schijnt te zijn. Kortom, ik laat haar intact. Misschien dan wel niet als 'virgo intacta', maar wel bijna zoals zij woordelijk vanonder Uw toetsenbord vandaan is verrezen. En ik zal haar zéker niet doen 'kreunen' en 'hijgen' onder mijn Prendergast en zijn illustere tijdgenoten als Freud, Jack the Ripper, Sherlock Holmes, Nietzsche etc. Met deze brief stel ik U in staat bezwaar te maken tegen mijn nieuwe Hoofdstuk, wel beseffend dat nu mogelijk een zweem van onethisch gedrag om de hoek dreigt te kijken, nu ik U immers, bij wenkbrauwgefrons van uw kant, als het ware bijna lijk te dwingen te reageren. Met vriendelijke groeten, Wouter Noordewier Nieuwegein « Werom nei thússide Lês mear»

Onder zware druk van president Bush heeft het door de Democraten beheerste Congres ingestemd met een wijziging van het omstreden afluistersysteem van terreurverdachten. Volgens het Witte Huis vult de wet ‘cruciale gaten’ in het Amerikaanse inlichtingenprogramma. De regering krijgt hierdoor het recht e-mails en telefoons van terreurverdachten in het buitenland af te luisteren zonder dat een speciale rechter hiervoor toestemming hoeft te geven. Het gaat om informatiestromen die via de VS lopen. De wet, die in eerste instantie geldt voor een half jaar, is een belangrijke overwinning voor Bush. De behandeling in het Congres laat zien dat Bush nog altijd leden van de Democratische Partij achter zich kan krijgen als het gaat om maatregelen die bedoeld zijn voor terrorismebestrijding. Veel Amerikaanse volksvertegenwoordigers zijn bang dat ze als onvaderlandslievend te boek komen te staan als ze niet willen meewerken aan ‘de oorlog tegen het terrorisme’. In Nederland vindt D66 het veel te ver gaan dat de autoriteiten in de Verenigde Staten mails mogen inzien en telefoongesprekken mogen afluisteren. De partij gaat vragen stellen in de Tweede Kamer en het Europees Parlement. De verontwaardigde fractie wil weten wat de regering en de EU tegen de plannen van de VS gaan ondernemen. De hoge toon van D66 is merkwaardig. De maatregel van de VS is inhoudelijk niets nieuws. Iedereen kan weten dat de VS in samenwerking met andere landen dagelijks telecommunicatie over de hele wereld afluisteren. Een van de organisaties die dat doet is Echelon. Het Paarse kabinet, waarvan D66 destijds deel uit maakte, weigerde steeds het bestaan van Echelon te bevestigen en antwoorden te geven op vragen die al in 2001 werden gesteld. De afluisterpraktijken van de VS zijn al begonnen in 1948. Nederland heeft altijd meegewerkt met de VS. Het tappen van het internationale telefoon- en telegramverkeer was jarenlang een onderdeel van de maatregelen die het ‘Vrije Westen’ nam tegen de dreiging van het communisme. Op het terrein van het grondstation voor satellietcommunicatie in Burum stond - en staat opnieuw in verband met terrorismedreiging - afluisterapparatuur en op de Veluwe was een legeronderdeel dagelijks bezig met het vertalen van de berichten uit het Russisch. Het enige verschil met de vroegere afluisterpraktijken en de nieuwe eenzijdige maatregel van de VS, is dat de Amerikaanse regering totnogtoe altijd via verdragen, en dus met instemming van andere landen, aan het afluisteren was. De afluistermethoden van door de VS geleide organisaties als Echelon zijn uiterst grof en inefficiënt. Het valt niet mee om miljarden gesprekken wereldwijd te analyseren. Echelon werkt met woordenlijsten. Zodra de computer een gesprek of een e-mail registreert met een verdachte woordencombinatie, wordt het bewaard voor nader onderzoek. Ieder gesprek dat begint met seksueel getinte woorden wordt daarentegen niet opgeslagen. Deze algemeen bekende kennis wordt volop door terroristen gebruikt bij hun onderlinge communicatie. Ze spreken of mailen in steeds veranderende codes of gebruiken aan het begin van ieder gesprek een paar woorden die te maken hebben met seks: niet alle terroristen zijn dom. Het is ondoenlijk gebleken de miljoenen bewaarde ‘verdachte’ gesprekken op korte termijn te onderzoeken. Dat is aangetoond na de aanslagen van 11 september 2001. De afluisterdiensten hadden de telecommunicatie van de aanslagplegers weliswaar eruit gepikt, maar waren nog niet toegekomen aan de analyse ervan. Het is dus nog maar de vraag of de wereldwijde afluistersystemen als terreurbestrijders enig nut hebben. ...en de glijdende schaal De ongelimiteerde afluisterpraktijken van de VS en ook Nederland zijn verwerpelijk. Er zijn geen garanties dat persoonlijke informatie niet in handen kan komen van derde partijen die ze kunnen gebruiken voor allerlei onwenselijke zaken. Echelon wordt bijvoorbeeld ook gebruikt voor bedrijfsspionage. Het platte argument dat ‘wie niets te verbergen heeft, ook niets te vrezen’ heeft, gaat alleen daarom al niet op. Het voortdurend gebruiken van dit argument door Kamerleden (Van Haersma Buma, CDA, bijvoorbeeld) is zo langzamerhand dan ook ergerlijk misleidend. Afluisteren is en blijft een bestaande praktijk. Het heeft iets naïefs om daar nu opeens druk over te gaan doen, zoals D66 doet. Op deze plaats is eerder gewezen op het gevaar van de glijdende schaal als het gaat om zogenoemde maatregelen tegen het terrorisme. De parlementen van Nederland en de VS hebben - gebruikmakend van opgeklopte angstgevoelens - jaren geleden al de principiële stap genomen om burgerrechten die niet voor niets ooit zijn vastgelegd, in de uitverkoop te gooien op de markt van de oorlog tegen het terrorisme. D66 is kennelijk de eigen rol daarin even vergeten. Friesch Dagblad - 8-8-07 « Werom nei thússide Lês mear»

Instellingen hekelen rapport Leeuwarden - Boeren moeten gewoon doorgaan met agrarisch natuurbeheer om zo de weidevogels te beschermen. Het rapport waarin het Milieu- en Natuurplanbureau (MNP) onlangs stelde dat de subsidieregelingen voor vogelbescherming niet helpen, deugt niet. Dat stellen Natuurlijk Platteland Nederland en de LTO. Het MNP onderzocht samen met de Wageningen Universiteit de effecten op de natuurkwaliteit van diverse overheidsregelingen. Het gesubsidieerde beheer van echte natuurgebieden lijkt te werken: daar is de ,,meestal al vrij hoge natuurkwaliteit de afgelopen jaren gemiddeld gezien verbeterd”, aldus het rapport. Op boeren- en particulier terrein is volgens het MNP nauwelijks verbetering te zien. Hoewel boeren al bijna dertig jaar subsidie krijgen - de laatste jaren geldt voor bijna 8 procent van het landbouwareaal wel een of andere subsidie - komt de ,,uiteindelijk gewenste natuurkwaliteit niet of nauwelijks dichterbij.” De weidevogelstand blijft maar achteruit gaan en het grasland is alleen wat bloemrijker geworden. Dat is erg weinig resultaat voor een investering van vijftig miljoen euro rijksgeld per jaar, stellen de onderzoekers. Volgens hen kan het geld veel beter ingezet worden in echte natuurgebieden of voor het behoud van de nationale landschappen, zoals de elzensingels in de Noordelijke Friese Wouden. Onzin, zeggen Natuurlijk Platteland Nederland (NPN) en de werkgroep Agrarisch Natuurbeheer van LTO Nederland. ,,Het MNP meet met twee maten”, vindt T. Slob, de voorzitter van NPN. De grote natuurbeheerders komen er altijd beter af dan de boeren. ,,Het onderzoeksmateriaal laat zien dat de weidevogels in natuurgebied net zo hard achteruit gaan als in de landbouw. Maar het planbureau adviseert alleen voor het agrarisch natuurbeheer een drastische beperking van de regelingen.” Dat is zeer onverstandig, omdat er vorig jaar juist nieuwe afspraken zijn gemaakt om de terugloop van de vogelstand tegen te gaan. Het praktijkexperiment met die nieuwe beheersvorm moet wel een kans krijgen, vindt Slob. Duurzaam Het planbureau concludeert ook het weidevogelbeheer niet duurzaam is, omdat veel boeren zich maar voor een paar jaar binden aan een regeling. ,,In 2000, toen er een drastische stelselwijziging werd doorgevoerd, zijn er inderdaad veel deelnemers afgehaakt”, geeft Slob toe. ,,Maar daarna is maar een paar procent van de overeenkomsten beëindigd.” Friesch Dagblad - 12/07 « Werom nei thússide Lês mear»

Ek dit jier giet der wer in Literêr Sirkwy fan start. Dizze kear proaza en poëzij fan út de moaiste tunen fan it Noarden. Sa’n 25 Fryske skriuwers – bekende nammen en nije talinten – trede op troch Fryslân en Grinslân. Sa begjint it Sirkwy op 2 juny yn ‘e Prinsetún fan Ljouwert. De skiednis fan ‘e Prinsetún begjint rûn 1650 en is oanlein as lusthôf. Yn ‘e rin fan ‘e tiid hat de tún in soad feroarings ûndergien. Yn 2004 waard de tún wer werombrocht nei it oarspronklike ûntwerp fan Roodbaard sa ’t it yn 1822 wie. Op 3 juny wurdt der in optreden fersoarge yn ‘e tún fan skriuwer Bartle Laverman. In ûnôfhinklik stik grûn yn it hert fan Fryslân by in seekearing út ‘e tolfde ieu. De tún hat tal fan nijsgjirrichheden. Lykas ‘it Paleis’ en ‘de Lamkesbosk’. Op 9 juny sil it Sirkwy de stêd Grins oandwaan. En wol yn ‘e ateliertún fan skriuwster Albertina Soepboer en keunstneres Matty de Vries. Midden yn it sintrum fan ‘e stêd leit dizze ynspirearjende tún dy ’t bedrige wurdt troch de heechbou fan ‘e buorman. Op 10 juny giet it Sirkwy nei Twizelerheide, de tún fan libbenskeunstner Jaep Meems. Dizze tún makket diel út fan it skaadzjend beamtegrien fan ‘e Fryske Wâlden. De mar yn ‘e bosk en de smoute fan ‘e beammen soargje foar in tige sfearfolle lokaasje. Op 17 juny is der romte foar de besiker oan ‘e Ekokathedraal foar in kuier troch de tún fan Louis Le Roy. Dizze tún is oanlein foar it befoarderjen fan ynsicht en bewustwêzen fan it begryp ‘tiid’ as betingst foar de kreative ûntjouwing fan gearwurking tusken de natuerlike en kreative minslike prosessen yn romte en tiid. Op 24 juny is de de Roodbaardtún fan Harsta State yn Hegebeintum oan bar. Dizze parktún is yn 1800 oanlein troch Lucas Pieters Roodbaard. De tún en State hawwe in mystike sfear. It ferhaal giet dat er yn ‘e State njonken de tún in spoek wennet. Op 1 july dit jier slút it Sirkwy ôf yn ‘e Teatertún fan Riis. Ferskûle tusken de âlde bosken fan Gaasterlân leit dit unike plak, dêr ’t eigner Bart van der Wal sa ’n achttûzen kante meter greide omtsjoend hat ta in sfearfolle tún dêr ’t ynsekten, fûgels en sels in inkelde ree en das harren plak fûn hawwe. Oan it Literêr Sirkwy dogge mei: Albertina Soepboer, Anne Feddema, Arjan Hut, Ate Grijpstra, Bouke van der Hem, Cornelis van der Wal, Derwent Christmas, Edwin de Groot, Elmar Kuiper, Eric Hoekstra, Fetsje Boorsma, Grytsje Schaaf, Hein Jaap Hilarides, Hidde Boersma, Jan Kleefstra, Jouke Hylkema, Matty de Vries, Melvin van Eldik, Nyk de Vries, Pier Boorsma, Rein de Lange, Remco Kuiper, Romke Kleefstra, Sam Westra, Simon Oosting, Tsead Bruinja en Ytsje Hoekstra. Ek sille alle optredens oanklaaid wurde mei passende muzyk as jazz en klassyk. De oanfangstiid is alle kearen om 15.30 oere. De programma’s duorje likernôch sa’n oardel oere. Nei tiid is der plak om nei te praten mei de skriuwers ûnder is genot fan in hapke en in drankje. De tagong is fergees. It Literêr Sirkwy is in inisjatyf fan It Skriuwersboun om skriuwers en dichters de gelegenheid te bieden harren sels te presintearjen. It inisjatyf is berne út it ferlet om foar de Fryske literatoaren mear poadia te kreëarjen. De organisaasje en presintaasje is yn hannen fan Sytse Jansma en Sito Wijngaarden. Sjoch ek op www.literersirkwy.nl. NB.: Mear ynformaasje: Sytse Jansma s.jansma@home.nl 06 22 53 40 16 Sito Wijngaarden s.wijngaarden2@chello.nl 06 48 350 335 « Werom nei thússide Lês mear»

(Farsk, 29 augustus) Abe de Vries, oprjochter fan Farsk, wurdt de nije útjouwer fan de Friese Pers Boekerij en Uitgeverij Noordboek. Beide útjouwers binne fêstige yn Ljouwert. De Vries, dy’t foar syn dichtwurk yn 2005 de Gysbert Japicxpriis krige, leit dêrom syn redakteurskip fan Farsk del. Ek hâldt er op mei it resinsearjen fan Frysk proaza foar de Leeuwarder Courant.
Fan 2000 oant 2006 wie Abe de Vries bûtenlânredakteur by it wykblêd Elsevier yn Amsterdam. Hy rjochte yn febrewaris 2003 it literêr ynternet tydskrift Farsk op, tegearre mei webmaster Marc Kooij, en wie trijenheal jier haadredakteur en poëzijresinsint. Yn febrewaris 2005 sette er út ein mei it resinsjewurk foar de LC. By de Friese Pers Boekerij / Uitgeverij Noordboek wurdt er de opfolger fan Wim van Dijk.
It haadredakteurskip fan Farsk is mei yngong fan ôfrûne wike oernommen troch Ytsje Hoekstra

Boarne: Farsk

NIJMEGEN - Uitgeverij Vantilt in Nijmegen komt in november met de eerste afzonderlijke fullcolour uitgave van 'De Feesten van Angst en Pijn' van Paul van Ostaijen (1896-1928). Dat heeft een woordvoerder maandag laten weten.
"In deze facsimile winnen de veelal losse, ritmisch over de pagina gerangschikte woorden en frases zelfs aan betekenis, doordat ze hun originele kleur hebben gekregen en voor het eerst zijn afgedrukt op het formaat van Van Ostaijens handschrift'', aldus de zegsman.
De Vlaming Paul van Ostaijen vertrok in het najaar van 1918 naar Berlijn. Daar kwam hij in contact met het dadaïsme en expressionisme, maar raakte hij ook hopeloos in de knoop met zichzelf.
Kort na zijn aankomst schreef hij 'De Moordenaars', een gedicht dat een inleiding zou blijken op De Feesten van Angst en Pijn, een bundel waarmee hij brak met zijn eigen vroegere poëzie. Een kleine drie jaar werkte hij aan de bundel om er medio 1921 zelf één, uiterst kwetsbaar exemplaar van te maken.

ANP

MIAMI - In de Verenigde Staten is maandag de schrijver Mickey Spillane overleden. Spillane werd bekend door zijn harde detective-verhalen, met de speurder Mike Hammer in de hoofdrol.
Spillane, die in 1918 ter wereld kwam als Frank Morrison Spillane, overleed op 88-jarige leeftijd in de staat South-Carolina.
Mike Hammer werd in 1947 'geboren' in het boek 'Ik, de Rechter'. Het boek, dat de schrijver in negen dagen voltooide, werd wereldwijd een bestseller en later verfilmd. Spillane liet zich bij het schrijven van zijn detectives inspireren door zijn eigen ervaringen bij de Amerikaanse federale recherchedienst, de FBI. Daar werd hij twee keer in zijn knie geschoten en een keer neergestoken.

Verfilmd

Spillane schreef in totaal 53 boeken, waarvan vele werden verfilmd en tot televisieseries werden bewerkt. Zelf vertolkte hij meerdere malen de rol van Mike Hammer, onder meer in 'De vrouwenjagers' (1963)
De boeken van de Amerikaan werden gekenmerkt door een gewelddadige en seksuele inslag. Daardoor kon de schrijver op veel kritiek vanuit de Verenigde Staten rekenen. Niet alleen vanuit literaire hoek klonk kritiek, maar ook predikanten en de Amerikaanse Senaat spraken kritisch over zijn boeken. Desondanks verkocht Spillane wereldwijd tweehonderd miljoen boeken.
Spillanes bekendste boeken in Nederland waren naast 'Ik, de Rechter', 'Kus mij voor je sterft' en 'Mij is de wraak'. Volgens Brian Edgerton van een begrafenisonderneming in South Carolina overleed Spillane ,,vredig thuis, in gezelschap van zijn familie''. Over de oorzaak van zijn dood zei Edgerton niets.

ANP

(Farsk, 29 juny) De F-side yn it Friesch Dagblad en de Leeuwarder Courant ferdwynt takom jier. It frijkommende jild sil brûkt wurde om in nij inisjatyf fan ’e grûn te krijen dat rjochte is op jongerein fan 12-18 jier.
Dit hawwe Deputearre Steaten besletten yn in evaluaasje fan it tydskriftebeleid dat dellein waard yn de Kultuernota 2006-2008. De ferskiningsfrekwinsje fan de F-side is te leech wurden omt de kranten tsjintwurdich, oars as yn it ferline, gjin koarting mear foar de side berekkenje. ‘De formule is útwurke,’ skriuwe DS.
It subsydzjejild foar de F-side, 120.000 euro jiers, moat aanst brûkt wurde om de Fryske lês- en skriuwfeardigens fan learlingen yn it leger middelber ûnderwiis te ferheegjen. It giet dan benammen om learlingen fan tmbû- en mbû-skoallen. Dizze groep bliuwt oer ’t ginneraal langer yn Fryslân hingjen as jongerein mei in bettere oplieding, en dêrom fynt de provinsje it de muoite wurdich om te ynvestearjen yn harren taalfeardigens. Utjouwers en organisaasjes kinne plannen yntsjinje foar dit doel. Dêr is oantemei 2010 hieltyd mear jild foar beskikber: 142.000 euro yn 2007, 152.000 euro yn 2008, 162.000 euro yn 2009 en 172.000 euro yn 2010.
Fierder moat de Afûk de distribúsje ferbetterje fan de Tematydskriften, dy’t fjouwer kear jiers útkomme en dêr’t de provinsje 181.000 euro foar betellet. Ek it Frysktalige katern yn de Friesland Post, Styl, mei trochgean, mar dan as los blêd. Utjouwer Migg Media Producties moat wol war dwaan om de jongerein better te berikken. Foar Styl sil yn 2007 50.000 euro beskikber wêze, yn 2008 40.000 euro, yn 2009 30.000 euro en yn 2010 20.000 euro. Dêrnei moat it tydskrift himsels bedrippe kinne.
It algemien-kultureel opinyblêd De Moanne/Trotwaer moat in sterker opinearjend karakter krije en der moatte neffens de provinsje mear aktualiteiten yn. Ut in enkête ûnder de lêzers docht bliken dat 55 persint fan de respondinten goed te sprekken is oer de kwaliteit fan it blêd, 38 persint lykwols fynt dy kwaliteit ‘wol aardich’. De Moanne kriget no oant 2010 de tiid om de fereaske 1250 abonnees te heljen. De provinsje jout De Moanne jierliks 50.000 euro.
Ut in enkête ûnder de lêzers fan it literêre tydskrift Hjir blykt dat 50 persint fan de lêzers net alhiel tefreden is mei de kwaliteit fan it blêd. De provinsje wol dat Hjir mear war docht om abonnees binnen te heljen. It advys oan de útjouwer is om abonnee-aksjes te hâlden en om te besjen oft in ferbining mei de abonnees fan De Moanne lein wurde kin. Hjir kriget oantemei 2008 jierliks 8900 euro subsydzje fan de provinsje. Yn 2008 sil de provinsje tegearre mei de redaksje it effekt fan it literêr ynternettydskrift Farsk evaluearje. Farsk kriget oantemei 2008 jierliks mear as 13.000 euro fan de provinsje.

Fierljepper Bart Helmholt ljepte sneon yn it Hollânske Linschoten in nij nasjonaal rekord: 19 meter en 48 sentimeter. It âlde rekord fan 19 meter 42 stie al sûnt 1991 op namme fan 'e Hollânske ljepper Aart de With. Helmholt ljepte earder dit jier ek al in nij Frysk rekord: dat wie doe 19 meter 22.

Bart Helmholt sprong út klearebare bliidskip it wetter yn. Dat is in tradysje by it ferbrekken fan in nasjonaal rekord. De twakamp Fryslân tsjin Hollân waard sneon foar it earst yn 15 jier wûn troch Hollân.

Rotterdam - Dichter Elmar Kuiper (1969) út Húns is dit jier ien fan de dielnimmers oan it 37ste Poetry International Festival yn Rotterdam. Hy sil fersen foarlêze op de iepeningsjûn 17 juny en fierder op tiisdei 20 juny en yn it slotprogram.
Kuiper skreau syn earste fersen yn 1998. Yn 2004 debutearre er mei de bondel Hertbyt by útjouwerij Bornmeer. Fersen fan syn hân waarden yn 2003 en 2005 bekroand mei de Rely Jorritsma-priis en waarden opnommen yn de blomlêzing Fryske poëzij Droom in blauwe regenjas/Dream yn blauwe reinjas. Krektlyn ferskynde in twatalige blomlêzing út syn wurk by BnM uitgevers yn Nijmegen mei de titel Roep de rottweiler op!/Rop de rottweiler op! Kuiper syn poëzij wurdt karakterisearre troch de orizjinele omgong mei perspektyf. Komselden is der sprake fan in lyrysk ik. Njonken de skriuwerij is Kuiper aktyf as húsman, byldzjend keunstner en psychiatrysk ferpleechkundige.
Op it festival stiet dit jier benammen de Afrikaanske poëzij sintraal. Dêrneist is der in spesjaal programma oer de Russyske dichter Joseph Brodsky dy't tsien jier lyn ferstoar. Poetry International wurdt hâlden fan 17 oant en mei 23 juny yn de Rotterdamske Skouboarch.

Friesch Dagblad

Ljouwert - De Fryske Boekewiken krije tenei in tema. Dat hat Stichting It Fryske Boek freed bekend makke. It tema fan 2007 is ‘Bergen fersette’. It is keazen yn oerlis mei de skriuwer fan it Frysk Boekewikegeskink, Koos Tiemersma fan Kollumersweach.

Dat der tenei jierliks in tema foar de boekewiken keazen wurde sil, bart op fersyk fan de boekhannelers. Sa kinne yntiids plannen makke wurde foar tariedings yn bygelyks de winkel en de etalaazje.

De Fryske Boekewiken binne takom jier fan 26 febrewaris oant en mei 11 maart.

In augustus 2004 viel er, op een warme zomerdag, zomaar 100 millimeter neerslag in Fryslân. Tien centimeter regen binnen een etmaal - wanneer dat in dertig dagen valt, spreken we al van een natte maand. De gevolgen van die augustusregen waren navenant: volle kelders, blanke winkelvloeren, akkers die langer dan twee dagen onder water stonden en daardoor een verloren aardappeloogst.
Het hierboven geschetste drama verdient één belangrijke relativering: de stortbuien troffen niet héél Fryslân, slechts een begrensd gebied rond Franeker. Maar die streek werd dan ook overspoeld alsof er op één vierkante meter tuin ineens tien emmers water werden uitgestort. Dan duurt het even voordat de plassen weg zijn.
Het incident van augustus 2004 is illustratief voor de klimatologische omstandigheden waarop Fryslân zich, volgens de deskundigen, moet voorbereiden: hevige regenbuien, water dat in zeer korte tijd ‘met bakken uit de hemel’ komt. Een kind kan begrijpen dat het dan even duurt eer het water naar de zee is afgevoerd. Het moet immers eerst van de akkers in de sloten stromen, vanuit die poldersloten moeten het water naar vaarten en kanalen gemalen worden, en vervolgens moet dit stelsel (de ‘boezem’) het water door afstroming of bemaling lozen op het IJselmeer, Lauwersmeer of Waddenzee. Een bad kan nog zo’n wijde afvoer hebben, dat betekent nog niet dat het leeg is zodra je de stop eruit trekt. Trouwens: hoe sneller je het water weg wilt hebben, hoe schadelijker de stroming zal zijn - kieper maar eens een badkuip om.
Watermanagement is een vak, weet heel Nederland sinds onze kroonprins er jaren geleden op ging studeren. Maar het is een vak waarvan de beginselen goed te bevatten zijn voor ieder die in huis of tuin wel eens met water omgaat. Niemand kan de illusie koesteren dat we extreme regenval in de toekomst zullen oplossen door aan het einde van afvoer - dat is de overgang van de Friese boezem naar IJsselmeer, Lauwersmeer of Waddenzee - een extreem zware pomp neer te zetten. De kelders liepen in augustus 2004 niet vol doordat de dichtbij gelegen Tjerk Hiddessluizen in Harlingen het water niet konden verwerken, de akkers stonden blank doordat het aanbod van water zó groot en plotseling was dat het niet snel genoeg naar de boezem kon weglopen. En doordat die boezem niet groot genoeg is. En doordat de inrichting van het landschap zodanig is dat er bij hevige regenval geen plek is waar de plassen wel even zonder schade kunnen blijven staan.

…of beheersen

Het dagelijks bestuur van Wetterskip Fryslân heeft eerder deze maand een pakket maatregelen voorgesteld dat voor de komende twintig jaar voldoende moet zijn om het water in Fryslân - ook bij verhevigde regenval - beheersbaar te houden. Het gaat vooral om bredere sloten, verruiming van de boezem en de aanleg van waterberginggebieden voor noodsituaties. Natuurlijk moet er ook ‘aan het einde van de pijp’ voldoende afvoercapaciteit zijn: het Hooglandgemaal bij Stavoren en de gemalen Roptazijl en Ezumazijl kunnen met het oog daarop nog verbeterd worden, en bij Vijfhuizen in Ferwerderadiel zou er nog een gemaal bij moeten komen om de doorspoeling van Noord Fryslân te bevorderen en zo de verzilting te bestrijden. Maar de kern van het plan is dat waterbeheersing begint bij opvangen en vasthouden, en dat het afvoeren altijd pas daarna komt. Het afvoeren mag zelfs niet te snel gaan: een supergemaal aan de kust zou de boezem zo snel ‘leegzuigen’ dat er door de stroming schade ontstaat aan waterbodems en oevers.
Het is van een bedroevende voorspelbaarheid, dat de leden van het algemeen bestuur van Wetterskip Fryslân - de ‘democratisch gekozen bestuurders’ - deze week in hun reactie op het toekomstplan benadrukten dat er toch vooral meer gemaalcapaciteit moet komen en dat er geen landbouwgrond moet worden ‘opgeofferd’ voor waterberging. Voorspelbaar, niet omdat het zo’n verstandige maar omdat het een instinctmatige reactie is. Droogmalen is dé Friese reflex als we ergens een plasje water zien staan. Na een maalgeschiedenis van enkele eeuwen willen we geen alternatieven zien voor de traditionele molen in z’n moderne, door dieselmotoren aangedreven variant. Toch zou het zo langzamerhand wel eens tot de verantwoordelijke bestuurders mogen doordringen dat water geen aartsvijand is die met harde hand zo snel mogelijk over de grens gezet moet worden, maar een natuurgegeven dat we moeten beheersen in plaats van het met paardenkrachten en –middelen te bestrijden. Juist ook omdat hemelwater dat in de Friese boezem wordt ‘vastgehouden’ ons meer heil brengt dan het IJsselmeerwater dat onder drogere omstandigheden weer moet worden ingelaten. De bestuurders dienen op dat punt scherpgehouden te worden door burgers: er zijn meer belanghebbenden in Fryslân dan landbouwers.

Friesch Dagblad: 23-3-05

Goes, 13 maart. De PvdA in Goes is furieus. Ze ging bij de gemeenteraadsverkiezingen vorige week van vijf naar zeven zetels. Als grootste partij wilden de socialisten het voortouw nemen bij de college-onderhandelingen. Maar dat was niet meer nodig: donderdagochtend hoorde de PvdA dat CDA, SGP/ChristenUnie en VVD al een coalitie hadden gevormd.

"Stilletjes, in een achterkamertje zijn we buitenspel gezet”, zegt PvdA-fractievoorzitter H. Hoogerland. "Dat gebeurde nota bene op biddag, woensdag.” Vanwege biddag – strenge protestanten gaan dan ter kerke om te bidden voor gewas en arbeid – zijn de verkiezingen dit jaar op verzoek van de SGP een dag vervroegd.

Hoogerland heeft er geen woorden voor. Sinds 1946 was het in Goes altijd zo dat de grootste partij de leiding nam bij onderhandelingen, vertelt hij. "Er was altijd sprake van een keurige bestuurscultuur, maar die verhouding is absoluut verstoord.”

Het akkoord tussen christelijken en VVD is volgens Hoogerland "bedisseld” door CDA en SGP/ChristenUnie. Bij het CDA zat volgens hem "oud zeer”: na de verkiezingen van 2002 kreeg het CDA (7 zetels) slechts één wethouder in het college van CDA, PvdA, VVD en GroenLinks. En SGP/ChristenUnie wilde eindelijk eens regeren, weet hij.

Fractievoorzitter A. van der Reest van SGP/ChristenUnie begrijpt de frustraties bij de PvdA. "Maar het CDA nodigde ons meteen uit, en verrassend snel hadden we met die partij en de VVD een akkoord.’’ Dat de besprekingen op biddag plaatsvonden, is volgens hem geen probleem. "Biddag is iets anders dan een zondag. Op biddag gaan gelovigen één, twee of drie keer naar de kerk. Maar ze mogen ook andere dingen doen.”

Ook in het Zeeuwse Borsele is de grootste partij, de PvdA (van vier naar zes zetels), uitgesloten van het college. Net als vier jaar geleden sloten CDA, SGP/ChristenUnie en VVD een akkoord.

NRC/internet

Het kinderboek "Harry Potter en de halfbloed prins" van J.K. Rowling is met bijna 600 duizend exemplaren het best verkochte boek van 2005. Dat blijkt uit de jaarlijkse Top-100 van de Stichting Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek, die vandaag is gepubliceerd. Het vorige deel in de Potter-reeks, "Harry Potter en de orde van de feniks", was het best verkochte boek van 2003 (550 duizend exemplaren).

In de lijst van 2005 wordt Potter gevolgd door vier thrillers, drie van Dan Brown (samen een miljoen verkochte exemplaren) en "Vang me als ik val" van Nicci French. De toptien wordt meer dan ooit gedomineerd door ‘megasellers’ van meer dan 250 duizend exemplaren. In 2004 doorbrak alleen "De Da Vinci Code" die grens, nu de hele topvier.

De Top-100 werd dit jaar voor het eerst gebaseerd op verkopen via alle kanalen, ook supermarkten en boekenclubs. Eerder telde de CPNB alleen de verkopen door erkende boekhandels. Door de uitbreiding verscheen de lijst vijf weken later dan aangekondigd.
De lijst van de CPNB geldt als de enige betrouwbare maatstaf voor verkoopcijfers. Aan de getallen waarmee uitgevers adverteren wordt in de boekenwereld doorgaans minder waarde gehecht. Alleen voor de eerste vier boeken geeft de CPNB exacte cijfers, daarna worden ze per 25 duizend verkochte exemplaren gegroepeerd.

Nederlandse literatuur verkocht goed in 2005. Jan Siebelinks "Knielen op een bed violen" staat zesde op de lijst, maar ook Ronald Giphart (Troost, 24), Kluun (Komt een vrouw bij de dokter, 28) Anna Enquist (De thuiskomst, 31), Karel Glastra van Loon (Ongeneeslijk optimistisch, 40), Arthur Japin (Een schitterend gebrek, 44) haalden de top-50. De best verkopende Nederlandse non-fictie was Annejet van der Zijls "Sonny Boy" (meer dan 100 duizend exemplaren). Oud-journaalpresentator Charles Groenhuijsen verkocht tussen de 50 en 75 duizend stuks van zijn "Amerikanen zijn niet gek".

NRC

LJOUWERT - Fan 26 febrewaris oant 12 maart 2006 sil It Literêr Sirkwy wer plakfine: sa'n tritich skriuwers, dichters en performers dy't op seis poadia ferspraat oer Fryslân harren wurk oan it publyk bringe. Aggie van der Meer, Simon Oosting, Ronald Jan Fokkema, Tsead Bruinja, Arjan Hut, Elske Schotanus, Bouke van der Hem, Wieke de Haan, Rein de Lange, Piter Boersma, Cornelis van der Wal, Donna Wouda, Hidde Boersma, Yva Hokwerda, Albertina Soepboer, Jacobus Smink, Hein Jaap Hilarides, Marc Kooij, Pier Boorsma, Tsjisse Hettema, Wobbe Atsma, Edward Kobus, Anne Feddema, Nyk de Vries, Jetske Bilker, Antsje van der Zee, Jouke Hylkema, media-artist René Adema en ljochtperformer Pierre Mansire sille yn wikseljende gearstalling op ferskate poadia ferskine. Dêrneist sil alle kearen in iepen poadium romte biede oan oare skriuwers en/of dichters om foar te dragen út eigen wurk. Muzikale meiwurking fan Meinze Bakker & Bert Draaisma, DJ Keu, Intolerant, Bauke van der Woude & Campbell Forbes en Chaos in a Terminal.

Snein 26 febrewaris yn 'grand café It Praethuys' yn Boalsert om 15.00 oere wurdt it startskot jûn. Dêrnei yn folchoarder, tongersdei 2 maart yn restaurant 'Piet Paaltjens' om 20.00 oere, sneon 4 maart yn kafee 'Marktzicht' yn Drachten om 20.00 oere, snein 5 maart yn 'toon- en kleinkunst café De Gloppe' yn Ljouwert om 20.00 oere, freed 10 maart yn hotel ''t Heerenlogement' yn Harns om 20.00 oere. En as ôfsluter op snein 12 maart, by fertoan fan it Boekewikegeskink 'De Stien', kinne jo fergees mei it iepenbier ferfier nei museum 'Belvédère' yn it Hearrefean, oanfang 15.00 oere.

It Literêr Sirkwy is in inisjatyf fan It Skriuwersboun om skriuwers en dichters mear gelegenheid te beiden harren sels te presintearjen. It inisjatyf is berne út it ferlet om foar de Fryske literatoaren mear poadia te kreëarjen. De literêre programma's binne breed fan opset: sawol proaza as poëzij en oare performances komme oan bod, sa sille ferskate optredens opfleure wurde mei live muzyk, media art en action-lightning. De organisaasje en presintaasje is yn hannen fan Sytse Jansma en Sito Wijngaarden.

Foar mear ynformaasje: www.literersirkwy.nl

Parseberjocht

Tongersdeitenacht ferstoar de skriuwer Piter Terpstra op 86-jierrige leeftiid. Dêrmei hat Fryslân in skriuwer fan formaat ferlern. Sa’n 125 publikaasjes yn boekfoarm yn allerhande sjenres ferskynden fan syn hân. Hy hat altiten fan ’e pinne libbe, it skriuwen wie syn lust en syn libben. ,,Oars kin ik ek neat, ik ha echt twa linkerhannen’’, fertroude hy my ris ta.
Piter Terpstra waard op 29 desimber 1919 yn Ljouwert berne. Syn berne- en jongereinjierren brocht er troch op ’e Lemmer, dêr’t syn heit in boekhannel krige. ,,De Lemmer wie in prachtich plak om op te groeien yn de tiid, dat de Sudersee der noch wie.’’ Dochs waard Ljouwert letter wer syn wenplak en fierwei it grutste part fan syn libben hat er dêr wenne.
Terpstra wie net allinne skriuwer fan boeken, mar hat ek altyd sjoernalist west. ,,Ik soe net graach allinne skriuwer fan boeken wêze wolle. De sjoernalistyk is in ôfgryslik boeiend fak. As sjoernalist komme jo oeral en jo meitsje fan alles mei’’, fertelde hy my yn 1994. Ik besocht him doe yn syn simmerhúske Wyneringh yn de bosken fan it Drintske Dwingeloo, dêr’t er jierren sitten hat te skriuwen. Hy wie net oan in bepaalde krante ferbûn, mar selsstannich (hy neamde it sels ‘ongebonden’) sjoernalist, dy’t net allinne foar kranten yn it noarden skreau, mar ek foar lannelike. Hy hat ek hiel wat Fryske toanielstikken resinsearre, ûnder oaren foar Trouw en Omrop Fryslân. As resinsint fan dizze krante moete ik him geregeld by in toanielfoarstelling en yn it skoft wiene wy gauris yn petear.
Terpstra wie in tige produktyf skriuwer, sawol yn it Hollânsk as yn it Frysk. Hy skreau boeken yn ûnderskate sjenres, sawol fiksje as non-fiksje. Syn earste kaam yn 1941 út: De Noordoostpolder, wording en betekenis . Fuort dêrnei ferskynde De duikhoek , dat er skreau yn ’e mande mei Wim van Leening. Beide skriuwers sieten doe ûnderdûkt yn de polder.
Wat de non-fiksje oanbelanget hat er gauris dokumintêres skreaun, bygelyks de mânske útjeften Opkomst en strijd van de arbeidersbeweging in Friesland , Tweeduizend jaar geschiedenis van Friesland en Volksverhalen uit vroeger eeuwen . Ek mocht er graach ris in tinkboek yn opdracht skriuwe. ,,Dat fyn ik aardich wurk, ik hâld wol fan argyf-ûndersyk.’’

Hollânsk

In grut part fan syn fiktive boeken skreau er yn it Hollânsk, no en dan ris in berneboek, mar benammen romans. Hy hat in hiele rige Hollânske romans op syn namme. Om mar in pear titels te neamen: De droom , Wij zoeken een haven , De einder is te ver - letter yn it Frysk ferskynd as De kimen lizze te fier -, Storm over Fostaland , Een stad aan het water en Een vreemde schilder . Op fersyk fan útjouwerij Gottmer skreau er yn de santiger jierren in trilogy oer de Grouster dokter en skriuwer Eeltsje Halbertsma: Dokter Halbertsma , De dochter van dokter Halbertsma en De jonge dokter Halbertsma .
Grutte bekendheid krige Terpstra doe’t er nei de dea fan syn freon ‘Havank’ - pseudonym fan H.F. van der Kallen - yn 1964 probleemleas de bekende detektive-rige oer de ferneamde speurder De Schaduw, oftewol detektive Carlier, fuortsette. Mear as tweintich dieltsjes hat er yn dy pocket-rige skreaun.
Ien fan Piter Terpstra syn sterke kanten wie it skriuwen fan dialogen. Hy mocht graach yn de dialoochfoarm skriuwe. Dat blykt net allinne yn syn romans, mar komt benammen ek ta uting yn syn toanielstikken en harkspullen, dy’t er sawol yn it Hollânsk as yn it Frysk skreau. Foar de TROS skreau er in stikmannich harkspullen en foar Jorwert twa kear in iepenloftspul. Hy hat nochal wat Frysk toaniel op syn namme, ûnder oaren stikken foar Tryater, sa as Europaleane 16-8 en De triljende ierde , in stik oer it libben fan Piter Jelles Troelstra.

Fryske romans

Yn de fjirtiger jierren skreau er eins allinne mar Hollânsk. Syn ienige Fryske wurk út dy tiid bestiet út de misdiedroman It geheim fan Osingastate en it misdiedferhaal De trein fan healwei achten . Yn de fyftiger jierren waard er wat produktiver as Frysk romanskriuwer en doe ferskynden de yn Ljouwert spyljende roman Fjouwer minsken yn in stêd en it op ’e Lemmer spyljende Soldaten en minsken . De Fryske haadstêd is ek de lokaasje dêr’t syn yn opdracht fan it Ljouwerter gemeentebestjoer skreaune 80.000 minsken yn in stêd spilet.
Dat boek ferskynde yn de santiger jierren, de tiid dat by him it skriuwen fan Fryske romans grutter foarmen begûn oan te nimmen. De lêste tweintich jier hat er eins allinne noch mar Fryske romans skreaun. Gauris naam er ferneamde histoaryske figueren as haadpersoanen, bygelyks yn de trije romans dy’t er oer Gysbert Japiks skreau: De dei is ferrûn (1972), Mjitter fan ús jierren (1989) en Bewarje myn namme (1993). Dy trije romans binne yn 2003 as trilogy yn ien bân útkommen.
Terpstra syn lêste Fryske romans fer-|skynden by de Kristlik Fryske Folksbibleteek (KFFB): Wolken en stjerren , Earste snie , In flechteling en Kom oer it wetter . It binne allegearre histoaryske romans, want dêr gong syn foarkar nei út. Sawol yn it Hollânsk as yn it Frysk hie dat sjenre syn leafde.
,,It skriuwen oer de histoarje fyn ik boeiend’’, fertelde er my yn de jierren njoggentich yn in fraachpetear. ,,Dizze tiid ynspirearret my net mear sa bot ta it skriuwen fan in roman. 80.000 yn in stêd wie noch in besykjen om oer myn eigen tiid te skriuwen. Dat slagge ek aardich, omdat ik Ljouwert út ’e pinne koe. Tsjintwurdich sprekt de stêd my minder oan. Dy is my net mear sa nei, sa as dat eartiids it gefal wie. Nee, ik skreau mar it leafste histoaryske romans. Dizze tiid ynspirearret my echt net mear.’’
De lêste pear jier hat er wurke oan syn memoires en hy hie de hope dat er noch meimeitsje soe, dat dy yn boekfoarm ferskine soene. Dy winsk is net útkommen, Piter Terpstra is ferstoarn. Mei syn hinnegean hat de Fryske skriuwwrâld in ynstitút ferlern en de Friezen in alsidich en ôfgryslik produktyf skriuwer. Mar yn syn omfangrike oeuvre sil dizze beskieden en beminlike man fuortlibje.

Friesch Dagblad - 27/01/05 - Jan Jongsma

Leeuwarden - Dichter Abe de Vries uit Zaandam krijgt de Gysbert Japicxpriis 2005 toegekend voor zijn bundel In waarm wek altyd. Dat heeft de provincie Fryslân woensdag bekendgemaakt.
De Vries krijgt de tweejaarlijkse prijs voor Friese literatuur, omdat hij in zijn werk "door toon, thematiek en beheersing zo opvallend boven het maaiveld van de hedendaagse Friese poëzie uitsteekt", aldus de jury. "De dichter hecht zich aan eenvoud en oorspronkelijkheid, zonder te kiezen voor wereldvreemdheid."
De prijs, een bedrag van 5000 euro en een oorkonde, wordt op 24 november uitgereikt in Bolsward.

De driejaarlijkse Obe Postmapriis, voor de beste Friese vertaling, gaat dit jaar naar Klaas Bruinsma uit Drachten voor zijn vertalingen van de Ilias en de Odyssee .
De jury eert hem, omdat hij ,,het moeilijke en ondankbare karwei om enkele van de meest beroemde teksten uit de oudheid in het Fries te vertalen, tot een heel goed einde heeft gebracht’’. Daarbij liggen zijn vertalingen zo dicht bij de oorspronkelijke teksten, dat de vaart en spanning zijn behouden.
De prijs, een bedrag van 2000 euro en een oorkonde, wordt op 3 november uitgereikt in Leeuwarden.

Friesch Dagblad: 28/09/2005

ANTWERPEN - De Diamanten Kogel voor het beste spannende boek van 2005 gaat naar Esther Verhoef voor haar thriller Onder druk. De Nederlandse schrijfster kreeg de prijs van het Genootschap van Vlaamse Misdaadauteurs donderdag in Antwerpen.

Verhoef (1968) schreef boeken over dieren, voordat ze zich op thrillers stortte. In 2003 debuteerde ze als schrijfster van spannende boeken met "Onrust". Dat sleepte evenals haar tweede boek "Onder druk" een nominatie in de wacht voor de Gouden Strop, de Nederlandse tegenhanger van de Diamanten Kogel. "Onder druk" gaat over de ontvoering van een kind waarbij drugsbendes en Colombiaanse ex-commando's betrokken lijken te zijn.

Een van de genomineerden voor de Diamanten Kogel was de Vlaamse Johanna Spaey, die met "Dood van een soldaat" dit jaar de Gouden Strop won. Naast Verhoef waren voor de Belgische prijs nog genomineerd de Nederlanders Simon de Waal ("Cop versus killer") en Margreet Hirs ("Haventijd") en de Vlamingen Van Loock en Sluszny ("De witte salamander").

Parseberjocht ANP/LC

Asing Walthaus

LEEUWARDEN - Zes Friese schrijvers zijn genomineerd voor de Fedde Schurerprijs 2005, een provinciale prijs voor literaire debutanten die eens in de drie jaar uitgereikt wordt.

Het zijn Greet Andringa ('De diggels van Che'), Jaap Krol ('Wettersek'), Elmar Kuiper ('Hertbyt'), Aggie van der Meer ('Lytse roman fan Jon Fels'), Willem Schoorstra ('Swarte ingels'), Elske Schotanus ('It griisstiennen wurd'). Op 3 november wordt bekend, wie de prijs (2000 euro) krijgt.

Parseberjocht

LEEUWARDEN - Het provinciale politieke jaar zal voor het eerst voorafgegaan worden door gebed om Gods zegen. Dat gebeurt op initiatief van CDA en ChristenUnie met een bidstond in de voormalige kerk It Aljemint in Leeuwarden op maandag 19 september

Boarne: LC-31-08-05

Leeuwarden – De Bond tegen het vloeken stelt per 1 september een fulltime scholenwerker aan voor het voortgezet onderwijs. Reden is dat er steeds meer vraag is naar gastlessen. Afgelopen jaar gaf de Bond er meer dan driehonderd.
Dat is te lezen in het jaarverslag Bondsberichten . Steeds meer scholen maken het probleem van vloeken en schelden bespreekbaar bij leerlingen. De scholen beschouwen de gastlessen van de Bond tegen het vloeken als een waardevolle aanvulling op het lesprogramma en een steun in de rug bij het bijbrengen van goede omgangsvormen.
Ook voetbalclubs willen het verbale geweld aanpakken. Zo ongeveer elke week neemt een sportclub contact op met de club met de vraag of er een reclamebord langs het veld kan worden geplaatst, aldus de Bond.

Friesch Dagblad 18-08-05

Hoi Joop,

Wy seagen op dyn webside datst in protest hearre lietst tsjin de plannen fan de provinsje om ús te koartsjen op de subsydzje.
Mar it is al in bytsje oars as sa 't it der stiet.
Wy hiene foar ús nije mearjierre begrutting ekstra subsydzje oanfrege. Sa stadichoan krije wy der hieltyd mear taken by en alles wurdt djoerder. Yn plak dêrfan krigen wy in skriuwen mei de plannen om ús te koartsjen op it bedrach dat wy oant no ta krigen.
Durk (Hibma, direkteur IFB - jb)hat op de hoarsitting fan de Steaten west en in protest tsjin dy besunings hearre litten. De steateleden tochten dat de ynstellings dy't besunigje moasten op 'e hichte wiene fan de plannen. Dy skrokken dus noch al fan de protesten. (Net allinne dy fan ús.) Foarearst binne dy plannen ôfwiisd of better sein, steateleden en deputearren koene it noch net iens wurde en hawwe alles útsteld oant yn novimber.
Wy krije no dus noch net minder subsydzje, mar itselde as yn foargeande jierren. En dêrom moatte no likegoed besunigje. Alles kin gewoan net mear foar itselde jild!

Sa aardich is it foar ús dus ek net, mar we moatte it no net noch slimmer meitsje as it is.

Wy meitsje der yn de neisimmer fansels al seis moaie boekejûnen fan. Wy binne fierder wiis mei protesten dy't fan bûten komme. Wa wit set dat noch ris seadden oan de dyk en kinne wy yn de takomst wer mear foar de sutelers dwaan!

Groetnis,
Janny.

Hoi Joop,

Wy seagen op dyn webside datst in protest hearre lietst tsjin de plannen fan de provinsje om ús te koartsjen op de subsydzje.
Mar it is al in bytsje oars as sa 't it der stiet.
Wy hiene foar ús nije mearjierre begrutting ekstra subsydzje oanfrege. Sa stadichoan krije wy der hieltyd mear taken by en alles wurdt djoerder. Yn plak dêrfan krigen wy in skriuwen mei de plannen om ús te koartsjen op it bedrach dat wy oant no ta krigen.
Durk (Hibma, direkteur IFB - jb)hat op de hoarsitting fan de Steaten west en in protest tsjin dy besunings hearre litten. De steateleden tochten dat de ynstellings dy't besunigje moasten op 'e hichte wiene fan de plannen. Dy skrokken dus noch al fan de protesten. (Net allinne dy fan ús.) Foarearst binne dy plannen ôfwiisd of better sein, steateleden en deputearren koene it noch net iens wurde en hawwe alles útsteld oant yn novimber.
Wy krije no dus noch net minder subsydzje, mar itselde as yn foargeande jierren. En dêrom moatte no likegoed besunigje. Alles kin gewoan net mear foar itselde jild!

Sa aardich is it foar ús dus ek net, mar we moatte it no net noch slimmer meitsje as it is.

Wy meitsje der yn de neisimmer fansels al seis moaie boekejûnen fan. Wy binne fierder wiis mei protesten dy't fan bûten komme. Wa wit set dat noch ris seadden oan de dyk en kinne wy yn de takomst wer mear foar de sutelers dwaan!

Groetnis,
Janny.

(THEO KLEIN)

Moedig je in de pop-up van juni net de platenindustrie aan om wat creatiever illegaal downloaden te voorkomen, geeft een rechter in de VS diezelfde industrie een nieuw wapen in handen tegen de uitwisseling van mp3tjes via internet. Aanbieden van muziek om te downloaden was al verboden, maar nu worden ook de makers van software waarmee het uitwisselen mogelijk is strafbaar gesteld.
Tevreden platenbonzen glimjuichen: de definitieve overwinning op de piraterij is nabij. Maar ook dit verhaal zal wel een staartje hebben. Stel je schrijft een programmaatje waarmee makkelijk allerlei bestanden kunnen worden uitgewisseld, dus ook mp3’s. Het programmaatje slaat aan miljoenen gaan er mee aan de slag. Ben je dan aansprakelijk? Met dezelfde redenering kun je wapenfabrikanten aansprakelijk stellen voor elk slachtoffer dat met hun wapen wordt gemaakt. Deden ze dat maar, dan waren dat soort fabrieken snel verleden tijd.
Het meest bevreemdend aan het hele download-item is dat wel de muziekindustrie moord en brand gilt, maar dat je van de muzikanten niets hoort. Volgens de muziekbranche is de illegale downloaderij de doodsteek voor de muziek. De omzetten en winsten van de industrie dalen, zodat ze geen geld in nieuwe groepen kunnen steken. De muzikanten zelf lijken daar minder van overtuigd. Ze bieden grif muziekstukken aan. Niet via de oude kanalen van de platenindustrie maar in mp3-formaat op de eigen website. Zo bereik je pas een groot publiek en dat zonder afhankelijk te zijn wat de platenbonzen aan publicity willen doen. En dat is het mooie: geld verdienen met muziekmakerij is leuk, maar voor de echte muzikant niet de hoofdzaak. Dat zag je onlangs nog bij de Live 8 concerten: honderden muzikanten deden belangeloos mee. (Al heeft het een Pink Floyd en the Who geen windeieren gelegd: hun cd-verkoop steeg in de week na Live 8 naar ongekende hoogte).

Gemakzuchtig

Eigenlijk is de platenindustrie gemakzuchtig. Nadat ze eerst miljarden had verdiend aan de verkoop aan muziek op vinyl, kon ze nu, zonder er zelf veel voor te hoeven doen, weer miljarden bijschrijven dankzij de komst van de cd. Want elke rechtgeaarde muziekliefhebber ruilde zijn platencollectie in en kocht dezelfde muziek nog maar eens op cd. Zeker in de beginjaren betaalde je voor een cd-tje omgerekend al gauw 20 euro.
De geluidskwaliteit van de eerste generaties cd’s was ook niet altijd om over naar huis te schrijven. AAD vermeldden de doosjes: opname en verwerking waren analoog, het eindproduct digitaal (want cd). Klonken sommige opnames op het vinyl al niet lekker helder, op een cd kwamen de slechtere studio-opnamen nog genadelozer aan het licht. De platenbonzen, tuk op nog meer winst, gaven een driedubbel lp rustig uit op een driedubbel cd, al paste de muziek makkelijk op twee schijfjes. Maar ja dan kon je er maar 40 in plaats van 60 euro voor vragen.
Nadat iedereen voorzien was van een muziekcollectie van AAD-kwaliteit, kon er opnieuw in de buidel worden getast: al het oude spul werd nu op digitaal geremasterde cd’s uitgebracht (ADD, heette dat). Drie keer een rinkelende kassa voor één opname. Da’s makkelijk verdienen. Bijna was er een vierde ronde overheen gekomen met de Super Audio CD (SACD): de hoogste geluidskwaliteit, onbeschoft duur en echt iets voor de audiofreak. Je moet er wel een speciale cd-speler voor kopen. Dat zal wel een van de redenen zijn dat de SACD niet echt doorbrak.
Met dit in het achterhoofd is het eigenlijk geen wonder dat het publiek nu lak heeft aan alle verboden en dreigementen en zich en masse stort op de gratis te downloaden mp3’s. Een melkkoe die de vrijheid ruikt is zo uit de stal verdwenen.

Kazaa

Met de voorlopig laatste rechterlijke uitspraak over downloaden lijkt de platenindustrie dan toch aan het langste eind te trekken. Alhoewel. De ontwikkelingen wat betreft muziek uitwisselen en kopiëren gaan zo snel, daar valt niet tegen aan te procederen. Een downloadprogramma als Kazaa is eigenlijk al weer achterhaald door nieuwe, die door hobbyisten op zolder in elkaar geknutseld zijn. Wie moet je daar dan voor veroordelen?
Als ik muzikant was zou ik me zo snel mogelijk los maken van welke platenmaatschappij dan ook. Met de apparatuur van tegenwoordig kun je thuis al opnames maken van goede kwaliteit. Dat laat je gratis downloaden. Heeft het genoeg kwaliteit en weet het luisteraars te binden dan kun je met optredens je brood gaan verdienen.
Jammer voor de platenbonzen, maar die gaan het eerst en vooral voor de centen. En daar is muziek toch eigenlijk niet voor bedoeld.

Boarne: Friesch Dagblad - 20/7/05

AMSTERDAM - Vrienden van Theo van Gogh zien in diens vermoedelijke moordenaar Mohammed B. "een godsdienstwaanzinnige''. Dat zeiden columnist Theodor Holman en filmproducent Gijs van de Westelaken dinsdag na afloop van het proces.
"We zagen het aankomen, maar het proces kreeg met het laatste woord van Mohammed een bizarre wending'', zei Holman na afloop. ,,Maar ik had na acht maanden in de cel wel meer van hem verwacht dan dit gestotter en gestamel. Hij is een godsdienstwaanzinnige. Hij zei zelf dat hij ook zijn eigen vader en broer had kunnen vermoorden als ze de profeet hadden beledigd.''

Volgens Van de Westelaken blijkt uit de verklaring van B. dat zijn daad weinig met terrorisme te maken heeft. ,,Hij vindt dat als de profeet beledigd wordt, dat gewroken moet worden. Dat is geen terrorisme, maar een persoonlijke daad. Hij ziet zich als een instrument van God.''

Troost moeder Van Gogh

Mohammed B. richtte zich in zijn laatste woord rechtstreeks tot Van Goghs moeder Anneke. Zij had maandag een persoonlijke verklaring afgelegd tijdens de rechtszitting. Volgens Holman en Van de Westelaken had B.'s laatste woord Anneke van Gogh enige troost geboden. ,,Alle beetjes helpen'', was volgens Van de Westelaken haar reactie.

Volgens persofficier D. Kruimel van het Openbaar Ministerie in Amsterdam was de verklaring van B. ,,heel confronterend'', vooral omdat hij zich rechtstreeks richtte tot Anneke van Gogh en de politieagenten die hij op 2 november had beschoten. ,,Maar het is jammer dat hij pas sprak bij zijn laatste woord want nu kan het OM niet meer reageren'', aldus Kruimel. Ze vond de verklaring inhoudelijk niet verrassend: die paste in het beeld dat het OM al van B. had, onder meer door bestudering van zijn geschriften.

Boarne: ANP / LC - 12/07/05

Het begint nu eindelijk ook in het Witte Huis door te dringen dat er in het gevangenenkamp op de marinebasis Guantánamo Bay op Cuba misstanden plaatsvinden. Voormannen van de Republikeinen – de partij van president Bush – hebben zelfs de mogelijkheid geopperd het kamp te sluiten. Veel Democraten zijn al langer die mening toegedaan. Zo riep ex-president Clinton maandag op de bezem erdoorheen te halen of anders het detentiekamp maar op te doeken.

De Amerikanen houden op Guantánamo Bay enkele honderden personen vast die verdacht worden van terroristische activiteiten. Velen zijn gearresteerd tijdens de militaire campagnes in Afghanistan en Irak. Washington beschouwt hen als illegale strijders. Zij worden dan ook niet behandeld volgens internationale verdragen over de behandeling van krijgsgevangenen.

Mensenrechtenorganisaties hekelen de wijze waarop de Amerikanen omgaan met gedetineerden in het zwaarbeveiligde gevangenenkamp. De vermeende terroristen zitten vast zonder aanklacht en zonder juridische bijstand. Door religieuze en seksuele vernedering wordt soms een bekentenis afgedwongen. Amnesty International noemt het kamp ‘de Goelag van onze tijd’ – een verwijzing naar de strafkampen in de Sovjet-Unie tijdens het communistische bewind. Zo erg is het nou ook weer niet. De tienduizenden Goelag-gevangenen hadden het veel zwaarder en Bush is toch echt geen tweede Stalin. En anders dan de Sovjet-Unie zijn de Verenigde Staten een rechtstaat en juist om die reden is er zo veel ophef over Guantánamo Bay. Maar dat schijnt niet iedereen in de Amerikaanse regering te beseffen. Vice-president Dick Cheney stelt ijskoud dat ,,degenen die vastzitten op Guantánamo Bay, slechte mensen zijn’’. Alsof dat een rechtvaardiging voor een slechte behandeling is. Wie zoals de VS oorlog voert om vrijheid en gerechtigheid te laten zegevieren, maar zelf die waarden met voeten treedt, verliest aan geloofwaardigheid. Wie het recht minacht, verliest niet alleen vertrouwen, maar ook zijn eerbaarheid.

Gebroken eenheid

De Europese regeringsleider die vroeger in een overmoedige bui een balletje opwierp over een ‘Europa van twee snelheden’ – dus een kopgroep en achterblijvers - werd met hoon overladen. De rijen in de Europese Unie moesten gesloten blijven. Verdeeldheid was taboe. Vandaar dat veel Europese regeringsleiders ook bijzonder geïrriteerd waren door de Amerikaanse minister van Defensie Rumsfeld die met zijn onderscheid tussen een ‘oud’ en een ‘nieuw’ Europa tweedracht probeerde te zaaien. Het werd gezien als stoken in een goed huwelijk. Rumsfeld kan tevreden zijn. Met de afwijzing van de Europese Grondwet en na de mislukte top van vorige week over de begroting, is de eenheid in Europa gebroken. Frankrijk als vertegenwoordiger van het Europa van de boeren en de vakbonden staat lijnrecht tegenover Groot-Brittannië van het Europa van de vrije markt. Dat Angelsaksische model kan rekenen op steun van andere noordwest-Europese landen, Scandinavië en de nieuwe Oost-Europese lidstaten. Die nieuwkomers willen overigens echter net als Frankrijk en veel zuid-Europese landen wel vasthouden aan de structuurfondsen, de subsidieregeling voor armere regio’s.

Breekpunt is de financiering van het landbouwbeleid. In economisch voorspoedige tijden was dat nooit zo’n probleem. Nu het allemaal wat minder gaat en de concurrentie van andere machtsblokken zich laat voelen, ligt dat anders. Europa geeft nu zeven keer meer uit aan landbouw dan aan onderzoek, technologie en onderwijs. Terwijl de landbouw toch niet de sector is waar in deze geglobaliseerde wereld de toekomst van Europa ligt. Frankrijk heeft relatief veel baat bij de prominente plaats die landbouw in de EU-begroting inneemt en met zijn veto blokkeert Frankrijk elk voorstel om dat te veranderen. Onder de Europese grondwet was het mogelijk geweest om met een meerderheidsbesluit daar iets aan te doen. Maar die grondwet blijft op de plank liggen.

Voor Europa is het van vitaal belang dat de onenigheid snel wordt bijgelegd en er - om te beginnen – in ieder geval gediscussieerd wordt over de geldverslindende landbouw. Een verdeeld Europa is geen partij voor het technologisch hoogontwikkelde Amerika of voor de opkomende en hardwerkende grootmachten India en China. Ook is het van intern Europees belang de ruzie bij te leggen. Als de ‘oude’ lidstaten, die toch de kar moeten trekken, het oneens blijven dreigt de Unie te desintegreren. De in Europa teleurgestelde nieuwe Oost-Europese lidstaten kunnen dan als alternatief hun heil zoeken in het nationalisme.

Europa is van ver gekomen. Oost- en West-Europa zijn verenigd. Er zijn geen binnengrenzen meer. Er is een eenheidsmunt. Wie twintig jaar geleden dat had voorspeld was voor gek verklaard. Maar wie veel gewonnen heeft, kan ook veel verliezen.

Friesch Dagblad - 23/06/2005

Leeuwarden - Het Fries Museum opent volgende maand de bijzondere expositie Mata Hari 1:12 . Aan de hand van diverse schaalmodellen worden markante scènes getoond uit het leven van de wereldberoemde danseres/spionne, vanaf haar geboorte aan De Kelders in Leeuwarden (1882) tot haar executie in het Franse Vincennes (1917). De schaalmodellen vormen in totaal acht diorama’s, die in de loop van vijf jaar werden vervaardigd door Conny van den Dungen uit Zwijndrecht.

G. Koopmans, conservator van de Mata Hari-collectie in het museum, is enthousiast. ,,Van den Dungen is zeer minutieus te werk gegaan. Zo zijn zelfs alle blaadjes aan de bomen stuk voor stuk met de hand aangebracht. Ook bezocht de maakster tal van plekken waar Mata Hari ooit was.’’

Ondanks een uitgebreid vooronderzoek en een streven naar historische juistheid, zijn de diorama’s niet honderd procent wetenschappelijk verantwoord. Koopmans: ,,De scènes die zijn uitgebeeld blijven interpretaties. Zo heeft Van den Dungen een diorama gemaakt van Mata Hari’s huwelijk in Amsterdam. Daarin zien we onder meer een fraaie trouwkoets, maar feitelijk is helemaal niet bekend of ze toen wel in een koets reed. Erg is dat niet: de tentoonstelling wil geen exacte reconstructie laten zien, maar vooral een beeld oproepen van de tijd waarin Mata Hari leefde.’’

De schaalmodellen worden tentoongesteld op de patio van het Fries Museum. De expositie duurt van 2 juli tot en met 30 oktober.

Friesch Dagblad - 11 juny

LJOUWERT - De Oesdrip, it fjouwer jier kear jiers ferskinende húsorgaan fan it Skriuwersboun, siket in nije redaksje. Foarop it nijste nûmer stiet dat bestjoer en redaksje it - nei klachten oer te min kopij - net iens wurde koene oer de ynhâld fan it blêd en dat de redaksje dêrom opstapt is.
Ald-redakteur Popke Popma befestiget dat it him, Auck Peanstra en Tsjisse Hettema alle kearen in soad muoite koste om de acht siden fan it blêd te foljen. ,,Der wurdt net folle ynstjoerd en wy wolle sels net oeral achteroan fleane. En wy steane op it stânpunt dat it nijs wol yn 'e kranten stiet en dat wy dêr moannen letter net nochris mei oankomme hoege.''
It bestjoer fan it Skriuwersboun stie der by de redaksje op oan om it blêd safolle mooglik mei fakbûnsnijs fol te skriuwen, mar net ien fan 'e redaksjeleden hie dêr affiniteit mei. Aldbestjoerslid Albertina Soepboer wie yn earste ynstânsje ree om dat fakbûnsnijs te fersoargjen, mar doe't dy it troch oare drokten ôfwitte liet, foel der in gat yn it blêd. It bestjoer fan it Skriuwersboun hat it juster útkommen simmernûmer fan 2005 gearstald en giet no op syk nei nije redakteuren.
Der hawwe al faker problemen by De Oesdrip west. In pear jier lyn die de doetiidske redaksje alris in dramatyske oprop oan de oansletten skriuwers om kopij.

Boarne: LC - 08 - 05

Het is toch godvergeten ongehoord, dat niemand, maar dan ook niemand van de Friese dichters zich meldt op het Go-gol-forum, nu er echt iets aan de orde is, wat lijkt op een debat!

Waar zijn jullie narcistische webloggers?

Waar ben jij Abe? Zit je uit je neus te vreten?
Waar ben jij Henk van der Veer? Zit je je penopauze in Sneek te vieren?
Waar ben jij Ruurdtsje, zit je te kozen met je pubers in huis?
Waar ben jij Keu, zit je met je deuntjes te klooien?
War ben je Sito, zit je de vermoorde jonge onschuld te spelen?
Waar ben je Yva, ben je aan het stofzuigen?

Waar ben jij Trinus Riemersma?
Zit je, met al je frustraties, een vals stuk tegen Keunstwurk te schrijven?
Is de Friese literatuur dan compleet narcistisch geworden?
Ligt ze dan voor eeuwig aan het infuus van Bertus Mulder?
Is Knilles dan echt die debiele idioot, die alleen maar stiekem bommeldingen kan plaatsen in dienst van de Friese zaak?
WAAR ZIJN JULLIE LAFBEKKEN?
WAAR ZIJN JULLIE ZELFGENOEGZAME NARCISTEN?
WAAR ZIJN JULLIE SUBSIDIEVRETERS?

Is hier dan geen enkel debat mogelijk?
Is dan alleen Pierre Mansire wakker?

Pierre Mansire, nota bene, de oprichter van FRYXOS die Tsead Bruinja in Toulouse deed optreden?

HÉ FRIESE DICHTERS, ZIJN JULLIE DAN NOG STEEDS NIET UITGEKEKEN OP JE EIGEN NAVEL?
NITWITS! WORDT EENS WAKKER!!!!!!!!!

Boarne: 'Needgjalp' fan Huub Mous op www.go-gol.nl

AMSTERDAM - De klacht over de reclamespot van telecombedrijf Versatel, waarin de 'hand van God' een doelpoging van Feyenoordspeler Romeo Castelen intikt, is ongegrond verklaard. De Reclame Code Commissie oordeelt dat de spot niet in strijd is met de goede smaak.

"Wij zijn verheugd over de uitspraak van de commissie'', laat een woordvoerster van Versatel dinsdag weten. "We vinden het vervelend dat er zoveel klachten zijn binnengekomen, want we willen geen mensen kwetsen. Maar we vinden zelf ook dat we geen grens hebben overschreden.''

De Reclame Code Commissie ontving vanaf de eerste uitzenddatum op 18 april 213 klachten over de reclame voor een supersnelle adsl-verbinding met het exclusieve aanbod voor rechtstreekse uitzendingen van het eredivisievoetbal. De klagers noemden het spotje kwetsend voor gelovigen. De ChristenUnie bood vorige week dinsdag 1100 handtekeningen aan de commissie en Versatel uit protest tegen de reclame.

Of de commercial nog op de buis komt, is nog onzeker. "Voorlopig even niet, omdat we eerst met andere reclame-uitingen komen, maar wellicht later'', aldus de Versatel-woordvoerster.

ANP/LC - 17-05-05

WASHINGTON - De Amerikaanse gevangenisbevolking heeft in 2004 een nieuw record bereikt. Medio dat jaar zaten in de gevangenissen en huizen van bewaring in de VS 2,1 miljoen mensen opgesloten. Dat is 2,3 procent meer dan het jaar ervoor.

Dat meldde de krant The New York Times maandag op basis van gegevens van het Amerikaanse bureau voor justitiële statistieken. Het aantal gedetineerden nam tussen medio 2003 en medio 2004 met iets meer dan 48.000 toe, ofwel met ruim negenhonderd per week.

Hoewel het aantal misdrijven in het land de laatste tien jaar is gedaald, is het aantal nieuwe gevangenen nog steeds groter dan het aantal dat vrijkomt. Dat komt omdat strenge wetgeving van voor die tijd nog steeds geldt, zoals die voor drugsmisdrijven. Wie voor de derde maal betrapt wordt, draait voor langere tijd de cel in. Vaak gaat het daarbij om personen die relatief kleine vergrijpen op drugsgebied hebben gepleegd.

Nederland

Op elke 100.000 Amerikanen waren er op 30 juni 2004 726 gedetineerden, tien meer dan een jaar ervoor. In Groot-Brittannië zitten 142 van de 100.000 inwoners gevangen, in China 118, in Frankrijk 91, in Japan 58 en in Nigeria 31. In Nederland zaten in 2002 101 van de 100.000 inwoners vast. Dat zijn zowel volwassenen als jongeren en tbs'ers. Recentere cijfers zijn er niet, aldus een woordvoerster van het ministerie van Justitie maandag.

In 2004 was bijna 60 procent van de gevangenisbevolking in de VS afkomstig uit een raciale of etnische minderheid. Van alle zwarte mannen tussen de 25 en 29 jaar zat naar schatting 12,6 procent in de cel. Voor Amerikaanse mannen van Latijns-Amerikaanse, Spaanse of Portugese komaf was dat percentage 3,6 en voor blanken in die leeftijdscategorie 1,7.

ANP/LC

(Farsk, 17 april) In nij literêr tydskrift op ynternet stiet yn ’e steigers: ‘GO-GOL’. De redaksje wurdt foarme troch dichter Eeltsje Hettinga, skriuwster Elske Schotanus, konsulint byldzjende keunst by Keunstwurk Huub Mous en dichter Arjan Hut, de lêste ûnder de skriuwersnamme Goaitsen Andringa.

Ut de yn it Nederlânsk stelde begjinselferklearring fan it ‘nieuw Fries tijdschrift’, dat ‘interdisciplinair’ wêze wol:

‘GO-GOL betekent: avontuur, verdieping, individualisme en engagement. Geen schotschrift, maar een Tijdschrift, met onder meer aandacht voor het essay, vertalingen en (meer vormbewuste) poëzie, bij welk laatste genre er toch meer zal moeten gebeuren dan imitatio en ander eendimensionaal, rond echoënd gejodel. Verder wordt “gol” (ruimhartig) plaats ingeruimd voor het meer “afwijkende”, complexe proza. Last but not least, houdt GO-GOL zich als strijdschrift bezig met de spannende verhouding tussen literatuur en media en daarnaast met de gespannen verhoudingen binnen de Friese mediawereld.’

‘In het eerstvolgende nummer o.m. essays van Huub Mous over Gilles Deleuze (“het nomadische denken”) en E. Hettinga over “De wille fan de tekst”, poëzie (P. van Paridon), vertalingen van 3 gedichten van Tomas Transströmer en van Pessoa wordt het Vijfde gedicht gebracht, beginnend met de regel: “Der is metafysika te oer yn tinken oan neat.” Verder onder meer de kollumrubriek “Jabik Krint”, (naar de titel van het prentenboek van L. Brolsma) met daarin de vlijmscherpe, snel, langs alle melkwegenstelsels snellende kollum “K.O.P.P.O.K.” (Elske Schotanus).’

GO-GOL sil te finen wêze fia de privee-ynternetside fan Eeltsje Hettinga, www.erosmos.nl en fan takom wike ôf op it adres www.go-gol.nl.

www.farsk.nl

Wi bjatten yn ‘e bjorren meast
oant de sunne achter de hûzen foel,
en de mjanne syn plak ynnôm.
Wi sêgen de meensken fjot gean
en wisten dat wi de baas wiene –
oer de bjorren,
yn de stritten
dêr‘t wi bjatten –
Hónke, Kei en ik.

Soms reende it
en dan spilen wi ferskûl
onder de bjemmen dy‘t drupten
en wi wurden dwailtrochwiet
mar wat koe ‘t ús skille:
wi wiene baas
yn de bjorren,
ek as it reende
en ek op sneen
as it sjerkefolk
breedút oer de stritten ròn
of riden yn har kreasoppûtste weentsjes.
Wi wiene baas
oer de bjorren –
Hónke, Kei en ik.

Hónke, saiden se, wie wat onnoazel
en Kei hartstikke gek –
ik siet op de ulo.
Mar wi bjatten yn de bjorren,
oant de sunne foel
en de mjanne kôm.
Wi wiene baas, alle treeje –
Hónke, Kei en ik.

Dy snenejonne ròn it sjerkefolk
en in grutte mjanne hong heuch yn ‘e bjemmen.
Wi bjatten en sêgen neat en flegen gysten
achter menoander oan.
Hónke raasde even doe ‘t dy grutte ween
him raamde,
Kei goelde as in wyldenien
en sprong de stjoerder op ‘e bealuch
en houde.

Wi wiene gjin baas mear yn ‘e bjorren –
Kei en ik,
want twa bjatsje oars as treeje.


Joop Boomsma

Muze, o neam my de slûchslimme man dy’t faken en folle
omswalke, nei’t er de machtige fêsting fan Troje ferwoeste.

Sa klinke yn it Frysk de ferneamde begjinrigels fan Homêros syn Odusseia, oerset troch Klaas Bruinsma. Al yn de jierren fyftich ferskynden inkelde parten fan de Odusseia yn it Frysk Studinte-almanak. Doe lei it wurk in skoft stil, oant Bruinsma mids jierren njoggentich de guit wer te pakken krige. Yn 1997 wie de oersetting fan de hiele Ilias en Odusseia sa goed as klear. ‘Dêrnei moast er noch sân jier rypje’, sa’t er it stelt. Yn de tuskentiid waard der socht om in útjouwer. Steven Sterk fan Utert, ferneamd om eardere kostbere boekútjeften yn it Frysk, sette him der achter en no is it dan sa fier: It boek wurdt op 19 novimber presintearre yn Teater Romein yn Ljouwert

De boeken

De tekst is ferfryske yn itselde metrum as de Grykske grûntekst. It libbenswurk fan Bruinsma beslacht ûngefear 24.000 rigels en wurdt útjûn yn twa dielen mei yn totaal sa’n tûzen siden. De foarmjouwing fan de boeken is fan Gert Jan Slagter.

Oersetter

Klaas Bruinsma (1931) folge it 'Gereformeerd Gymnasium' yn Ljouwert (it tsjintwurdige 'Beyers Naudé') en wurke letter as learaar Ingelsk op it 'Ichthus College' yn Drachten (it tsjintwurdige 'Liudger'). Hy hat de lêste tritich jier al in protte yn it Frysk oerset. Yn 1993 krige er de Obe Postma-priis fan de Provinsje foar syn ferfrysking fan trije trageedzjes fan Sofoklês. Yn 2002 ferskynde ek by Steven Sterk yn Utert de Fryske oersetting fan Vergilius syn Geörgika as Lânwurk. "Je moatte it oersetten allinnich út leafde foar de taal dwaan, út oertsjûging en idealisme. Dogge je it dêr net om, dan hoege je der net iens oan te begjinnen" sei Bruinsma yn 1996 tsjin de Blauwe Fedde.

Presintaasje

De jûn yn Romein wurdt organisearre ûnder de paraplu fan It Literatuerfabryk.

Klassikus-dichter fan Frysk komôf Piet Gerbrandy sil in lêzing hâlde oer “Homerus en moderne literatuur”, Eric Hoekstra sil fragminten út beide boeken foarlêze en der binne bydragen fan Anne Feddema en Albertina Soepboer. Tamara Schoppert bringt in dramatykse monolooch út de Trojaanske Froulju fan Euripides. De presintaasje is yn hannen fan Abe de Vries. Utjouwerij Bornmeer komt op deselde jûn mei in nij nûmer fan de tema-rige Farskskrift, dat as ûnderwerp hat ‘Klaas Bruinsma en de Klassiken’.

Parseberjocht

(te gast)

Yn in lân dêr’t in KEUNSTNER letterlik ôfsketten wurdt is mear oan de hân as in lytse oanfal op de demokrasy. Dêr bestiet de demokrasy al net mear foar de folle hûndert persint. No in Filmer, moarn in Skilder en oaremoarn in Skriuwer.
In lân dat ekstreme groeppearringen de kâns jout – út namme fan dyselde demokrasy – har te ûntwikkeljen (polityk, religieus of oars) ûndergraaft syn eigen fûneminten. Humanisme en it frije wurd – pylders fan de Nederlânske mienskip – binne yn it geding. Der bestiet yn Nederlân gjin folsleine skieding fan Steat en Religy (lykas yn Frankryk), en allinne dat kin in halt taroppe oan fanatike leauwigen dy’t it Nederlânske hiphopstelsel brûke foar eigen doel.
Van Gogh wie in engazjearre keunstner, révolúsjonêr hast, sa’t Camus oait yn Den Haach sein hat: ‘Grutte keunst is altiten révolúsjonêr.’ Engazjearre dus. No’t eangst taslaan kin – sa’t dy al jierren de lju yn Baskenlân yn har greep hat – is it saak en gean net omlizzen foar selssinsuer en ynstitusjonele sinsuer. Krityk en antykrityk moatte normale saken bliuwe.
In keunstner is deamakke om syn keunst. In novum yn Nederlân. Van Gogh bedankt foar dyn bydrage oan it frije wurd. Wy geane fierder dêrsto net mear mochtst.

Josse de Haan, Hendaye, France/2 novimber 2004.

Foar it earst yn Nederlân oerheidssubsydzje en auteursfergoeding foar in literêr tydskrift op ynternet

(Farsk, 5 oktober) It literêr ynternettydskrift Farsk, de Farskskriften en it Farsk-jierboek sille yn ’e perioade 2006-2008 struktureel subsidiëarre wurde troch de provinsje Fryslân mei in bedrach fan 13.060 euro jiers. Dit útstel stiet yn de okkeries ferskynde konsept-Kultuernoata ‘Sels dwaan!’ fan Deputearre Steaten.
Mei dit konsept rinne DS lânlik foarop foar wat belied foar literatuer en ynternet oanbelanget. As Provinsjale Steaten it útstel oernimme, sil it foar it earst yn Nederlân wêze dat in literêr tydskrift op ynternet struktureel troch de oerheid subsidiëarre wurdt. It sil ek foar it earst yn Nederlân wêze dat der struktureel in (lyts) bedrach oan auteursfergoeding beskikber komt foar literêre publikaasjes dy’t allinnich op ynternet ferskine, ynklusyf multymediale produksjes.

De subsydzje foar de Moanne, Styl en de tema-tydskriften fan de Afûk wol de provinsje takom jier op ’e nij besjen. DS konstatearje dat de Moanne noch net genôch abonnee’s hat en dat de yntroduksje op ’e merke fan it katern Styl (by de Friesland Post) mislearre is. De Afûk is frege om mei in ‘integraal tijdschriftenplan’ te kommen.

LEEUWARDEN - 'Sielesâlt', de cd met fado's van Nynke Laverman, staat op de 91ste plaats van de Nederlandse album Top 100. Al klinkt dat bescheiden, ,,er zijn toch meer dan drieduizend van verkocht'', vertelt haar manager Peter Funcke.
Het is des te opvallender, omdat de plaat in de winkels van de Free Record Store niet te koop is. ,,Die zijn meer gericht op jongeren, tot 25 jaar'', aldus Funcke.

Laverman is intussen op tournee met de fado's. Ze was op Oerol te zien, zingt dit weekeinde in het Vondelpark in Amsterdam en is op 25 augustus in de Harmonie in Leeuwarden, tijdens de opening van het theaterseizoen.
Volgende week is ze te horen op Radio 2, en landelijke bladen als NRC Handelsblad en de Telegraaf publiceren de komende tijd interviews met haar.

Boarne: Leeuwarder Courant

Crimezone.nl organiseert in samenwerking met internetuitgever Gopher Publishers de eerste editie van Short Crime, een schrijfwedstrijd voor korte spannende verhalen. De tien beste verhalen worden door Gopher gebundeld in een Korte Verhalenbundel, dat eind dit jaar zal verschijnen.

Vanaf 10 juli tot en met 30 september a.s. kunnen verhalen worden ingestuurd via het formulier op de speciaal hiervoor geopende website. De verhalen worden beoordeeld door een jury onder leiding van misdaadauteur Jac. Toes - zelf ook schrijver van een groot aantal korte (spannende) verhalen - drie Crimezone recensenten en twee medewerkers van Gopher Publishers.

Eind oktober wordt de uitslag bekendgemaakt. De tien beste verhalen worden eind dit jaar in een door de internetuitgever gepubliceerde bundel uitgebracht. De schrijver van het winnende verhaal ontvangt de eerste Crimezone Short Crime Award 2004 en het verhaal wordt gepubliceerd in Crimezone Magazine van december.

Voor meer informatie: www.crimezone.nl/shortcrime

Boarne: Nijsbrief Crimezone

(Farsk, 12 juny) Doar.nl, it Fryske literêre poadium op ynternet foar jongerein, komt mei in nije literêre priis: de Gouden Lykdoarn. Neffens de redaksje is it in krityske priis 'dy't selsspot foarop set'.
Der binne prizen te winnen yn de kategoryen 'de grutste self-kicker yn de Fryske literatuer', 'de meast paranoïde skriuwer', 'it grutste klisjee yn in gedicht', 'de aaklikste iepeningssin', 'minste literêre útefte', 'meast ûnsjogge foarmjouwing' en 'meast oerstallige webisde'. Doar.nl fynt dat der al serieuze prizen genôch binne. 'Der moat ek romte wêze foar selskrityk yn de Fryske skriuwerswrâld.'
Nei de simmerfakânsje sille de prizen útrikt wurde op it Doarfeest yn Teater Romein. Lêzers kinne skriuwers nominearje foar in priis troch in mailtsje te stjoeren nei www.doar.nl. Ut de nominaasjes kiest de redaksje trije gadingmakkers foar in lykdoarn. Priiswinners krije de 'eare' en in oantinken.

Leeuwarden - Het Noord Nederlands Orkest (NNO) gaat samen met producent Jaap Alkema een Streektaalfestival opzetten. In een wedstrijd die aan dit festival gekoppeld is, daagt het orkest liedjesschrijvers uit om nummers in het Fries, Gronings en Drents te componeren.
De winnende liedjes worden gearrangeerd voor symfonieorkest en tijdens het festival uitgevoerd in samenwerking met bekende, provinciale artiesten. Voor Fryslân zijn dat Piter Wilkens en Douwe Heeringa.
Volgend jaar maart volgt de eerste serie concerten. In 2006 en 2007 volgen nog twee reeksen. Het meerjarige festival haakt in op de aandacht die jaarlijks in de maand maart aan streektalen wordt besteed en wil het imago van streektaalmuziek opvijzelen. De kosten voor het project bedragen 100.000 euro.
Iedereen kan meedoen aan het Streektaalproject, alleen of als duo (tekstschrijver en componist). "Of je nu professioneel aan de weg timmert of wel eens iets uit hobby componeert, dat maakt niet uit”, aldus J.G. Vierkant, algemeen directeur van het NNO. De enige eis is dat de liedjes een moderne uitstraling hebben en dat ze, voor dit jaar, gekoppeld zijn aan het thema tijd.
"Het belangrijkste in de jurering is dat de liedjes verrassend en nieuw zijn. Muziek in een streektaal heeft een oubollig imago, daar willen we vanaf”, aldus Vierkant. ,"Bovendien zouden we het fantastisch vinden als met dit project verborgen talent wordt ontdekt.”
De winnende composities worden gearrangeerd en uitgevoerd door het NNO. Daarnaast zijn er prijzen voor de meest originele tekst en muziek per streektaal. Wie in de jury zitting zullen nemen, is nog niet bekend. Vast staat dat het gaat om deskundigen op het gebied van klassieke muziek en streektaal.

Dialectmaand

Het project is tot stand gekomen in samenwerking met producent Jaap Alkema, die al eerder de organisatie van andere initiatieven in de dialectmaand maart op zich nam. Voor dit jaar mikt het NNO op tien tot twintig inzendingen per taal. ,"Maar we hopen dit festival zo tot de verbeelding te laten spreken, dat we voor het derde jaar op vijftig inzendingen per taal rekenen.”
Het is voor het eerst dat het NNO drie talen samenvoegt in één project. Wel gaf het al eerder concerten met artiesten die in de eigen streektaal zingen. Zo trad het orkest tijdens Simmer 2000 op met De Kast en beklom het vorig jaar het podium met de Drentse Skik-zanger Daniël Lohues.
In november zullen de winnende composities bekend worden gemaakt. In maart volgend jaar toert het NNO met het complete programma langs de theaters in Fryslân, Drenthe en Groningen. Per provincie zijn steeds twee bekende artiesten gevraagd, om met het NNO vier nummers uit te voeren. Onder die vier nummers is steeds het winnende, provinciale liedje. De Friese uitvoering is op 10 maart te zien in De Harmonie in Leeuwarden en op 11 maart in De Lawei in Drachten.

Friesch Dagblad: 02-05-2004/Rianne Kramer

CANNES - Een zeer kritische documentaire van Michael Moore over de Amerikaanse president Bush en diens oorlog tegen Irak heeft zaterdag heeft de Gouden Palm op het filmfestival van Cannes gewonnen. De jury, onder leiding van de Amerikaanse regisseur Quentin Tarantino, kende de Amerikaanse filmmaker en schrijver Michael Moore de prijs toe. Moore's documentaire 'Fahrenheit 9/11' werd uit negentien films als beste gekozen. Het is voor het eerst dat een documentaire het festival in het Zuid-Franse Cannes wint sinds Le Monde en Silence van Jacques Cousteau en Louis Malle in 1956. Moore was aangedaan en verrukt over de prijs. Hij zei die op te dragen aan de kinderen van Amerika en van Irak. Hij hoopte dat de Gouden Palm helpt om de film uit te brengen in de Verenigde Staten. Dat wordt om politieke redenen vooralsnog door betrokken geldschieters en distributiemaatschappijen geweigerd. De waarheid Moore zei dat film de waarheid (over Irak) aan het licht brengt voor de Amerikanen. Hij citeerde 'een Republikein uit een ander tijdperk, (president) Abraham Lincoln: als men de waarheid aan het volk vertelt zal de republiek veilig zijn'. Sommige critici hebben "Fahrenheit 9/11" afgedaan als een propagandafilm gericht tegen de Republikeinse president Bush. In november zijn er presidentsverkiezingen. Andere prijzen in Cannes werden voornamelijk door Aziaten in de wacht gesleept. Een 14-jarige Japanse jongen, Yagira Yuuya, kreeg de prijs voor de beste acteur voor zijn rol in de film 'Nobody Knows'. De Grote Prijs van Cannes ging naar de film 'Old Boy' van de Zuid-Koreaanse filmmaker Park Chanwook. Speciale juryprijzen gingen naar de Thaise regisseur Apichatpong Weerasethakul voor de film 'Tropical Malady' en de actrice Irma Hall voor haar rol in 'Ladykillers'. De Franse filmmaker Tony Galif won de regisseursprijs van Cannes voor zijn film 'Exiles'. Boarne Leeuwarder Courant - internetedysje: 22-5-04 « Werom nei thússide Lês mear»

Bêste Joop, In ‘document humain’ is ’t, dyn digitale Skriuwersdeiboek. Graalsiker Cornelis van der Wal joech der ferline jier nochal op ôf, mar dat moatst him mar ferjaan, dy yntellektueel hat de Fedde Schurerpriis wûn. Faaks hat er net foar’t snotsje hoe’tsto wrotst oant let yn ’e nacht. Mei in glês bubbeltsjewetter achter dyn kompjûter, wylst gemene snitters en mâle winen de dûbele ruten giselje fan de Menamer foarpost dy’tst foaroer it Fryske lettertúntsje ynrjochte hast. En waard dyn Skriuwersdeiboek net troch ien fan ús grutte eksperimintele romanciers yn it kosmysk-relaxte Hjir streekrjocht de himel fan ús Foarbylden yn komplimintearre? Eat that, Fryslân. Mar de lêste tiid wit ik it net mei dy. Fersin ik my, of slûpt de krebintigens yn ’e rjochte ierappelsikersrêch? Kreakje dyn stielen Skriuwersdeiboekwjokken, dêr’tst dy op driuwe litst, witteheech oer de Fryske letteren hinne, wjokken mei in spankrêft fan tritich, fjirtich jier warberens foar taal, lân en goede saak, kreakje dy wjokken fan metaalwurgens? Moatst net even de loads yn mei it spul, ynchecke, in grutte beurt, in likje ferve, in nij begjin? Ik kom dêr op om’t ik in dei as wat lyn op dyn webside www.joopboomsma.nl lies datst yn in ‘ynteressedip’ sitst. Ik tocht, it sil net wier wêze. No háwwe wy in stikmannich ynternet-hobbyisten, dy’t ek noch Frysk skriuwe, dy’t digitaal dei-, wyk- of moanneboekje oer de Fryske skriuwerij – de sjeu foar it wyt fan ’e eagen en rammelje mar in ein hinne op dat healsliten toetseboerd – en dan brekt de ynteressedip út. Tink derom, de bargepest is der neat by. En dat dy ynteressedip no krekt by dy de kop opstekke moat, by de pionier. As redakteur fan dit literêr ynternet tydskrift lûk ik my dat persoanlik oan. Kinst begripe. Besiket dizze redaksje dei yn dei út, wike oan wike, maityd-simmer-hjerst-winter om de skriuwerij wat op te kiteljen hjirre, om de âld masine oan ’e praat te hâlden, om de rûge kowelearen tongen los te meitsjen, om de moedeleazen oan te trunen en de goddeleazen om te praten, om de kommentaarsikers kommentaar te jaan en de fetsikers har fet, en dan, sjedêr, Joop sit yn in ynteressedip. Oftrede, dêr haw ik oan tocht. Redaksjonele ferantwurdlikheid nimme. Hoe giet soks, as yn in wike tiid it manneke Hettinga ús ynienen út België wei bepisje wol en in oare bodder kriget praat fan dippen. Jo prate ris mei de frou. Mei de bern. Dy’t je in heel skoft tekoart dien hawwe, mar it wie foar de goede saak. En jo hawwe in pear net sokke noflike dagen. Mar úteinlik skerpje je je op. Je tinke: ynteressedip, wat sil it, wy sette troch. Do sjochst it, Joop, ik kom ek fan ’e klaai. Net om ’e nocht koe ik dyn fers lêstlyn yn de Moanne tige wurdearje. Mar no moat dyn kompjûter bin ik bang earst opskjinne wurde. Nije data deryn. Ynteressedip?? ‘Safolle nammen dy’t ik tsjinkom sizze my neat’?? De Fryske skriuwerij is gelokkich gjin gouwe-ouwe-kafee, mei in bytsje goede wil kenst de measte nijkommers al gau, en guon al gau better as dy leaf is. Of lêsto dêr yn Menaem faaks oare teksten as ik hjir ûnder de reek fan ’e haadstêd? Ik lês nije nammen en dêr bin ik witte wiis mei. Tink dy ris yn, sûnder nije nammen soe it in ferfeelsume bedoening wurde. Altyd mar Trinus en Josse, Durk en Bartele... Dat: de boel op skiif. Formateare en restart. Iepenje dy dûbele ruten. It moat even stevich trochwaaie dêr by dy, stofnêsten derút, de biezem troch de klinte! Fuort mei: ‘Ik sit wat yn in ynteressedip.’ (29 april 2004). Oanpakke, dat: ‘Wat nukt my sa stadichoan de hiele Fryske literatuer!’ (15 maart 2004). Optrede tsjin: ‘Eins soe ’k it oer de Fryske literatuer hawwe moatte. (..) Ik kin neat betinke.’ (29 desimber 2003). Ofweve mei: ‘Ik skriuw yn dit deiboek mar in bytsje mear oer de Fryske literatuer. Dat is wier.’ (17 july 2003). Joop!? It is MAITYD! Freonlike groetnis fan Abe de Vries - www.farsk.nl « Werom nei thússide Lês mear»

Bêste jutter Joop, Mei in briefke fan tsien en ien fan fiif yn 'e beurs stie ik fan 'e moarn by de lokale Shellpomp gas te tanken, wylst ik neitocht oer dyn Oerolfestival op Skylge. Even earder hie ik betocht dat ik mar foar tsien euro tanke moast, dan soe ik teminsten noch jild oerhâlde foar de lunch. Oerol…. direkteur Joop Mulder… Ik skrok wekker. Ik hie foar mear as tweintich euro tankt! Shit. Ik, ynwendich flokkend, werom nei hûs om mear jild want in paske hie ik net by my. 'In lunch sit er hjoed net mear yn,' tocht ik. 'Ik moat ek noch in pakje sigretten keapje.' Wat hiesto, Joop Mulder, yn sa'n gefal dien? Ik ken dy net, mar ik tink datst fuortendalik dyn mobyltsje út'e bûse krigen hiest om Ljouwert en Den Haach te skiljen en easkje mear subsydzje. Joop, do tankst elk jier tefolle en elk jier dochst as is dat in oar syn skuld. Mar de jierlikse soap om de finânsjes fan Oerol hinne begjint knap ergerlik te wurden, no't út it advys fan de Raad voor Cultuur bliken dien hat dat oeral yn it lân kulturele ynstellingen mei minder subsydzje ta moatte. Dit jier bist noch lilker as oars. Dat sit sa. Hast santich keunstorganisaasjes krije, as it oan de Raad leit, mei yngong fan 1 jannewaris 2005 gjin bydrage út Den Haach mear. Ik neam de teatergroepen Carver, Karina Molier, Kas en De Wolf. It World Wide Video Festival krijt ek neat mear. Dûnsgroepen as Piet Rogie, RAZ en Truus Bronkhorst idem dito. De Theatercompagnie fan Theu Boermans, Dogtroep en it Zuidelijke Toneel wurde foars koarte. It Noard-Nederlâns Orkest moat 240.000 euro ynleverje. En wat krijt Oerol? Neat mear? Noch mar in skyntsje? Moatte dyn Skylger muoikes takom jier de teaterkostuums yninoar naaie? Wolnee, de subsydzje foar Oerol eksplodearret fan 178.000 euro jiers nei 228.000 euro. Do krijst der in heale ton by! Mei sa'n royale stiging fan leafst 28 persint soe in oar him yn 'e hannen knipe, mar do net. Do hiest 550.000 euro hawwe wollen. Mei dizze foai kin Oerol takom jier net trochgean, hast sein. Konklúzje: Oerol 2004 hat de lêste kear west. It wurdt tiid dat wy dy even oan it jaske lûke, Joop. Oerol draait net om dyn persoanlike ambysjes of dy fan dyn bestjoersleden, mar om de lol dy't 40-50.000 besikers dêr hawwe en om al dy keunstners dy't in kâns krije om yn in unike omjouwing har programma te bringen. Dat is no al 22 ôfleveringen lang slagge en datst hasto al dy jierren foarinoar bokst, eare wa't eare takomt, mei folle minder subsydzjejild as dat Oerol no tawiisd krigen hat. En no soe it ynienen net mear kinne? Hat de provinsje Fryslân syn bydrage krekt net fertrijedûbele? Ut Ljouwert wei komt no hast in ton. Mei alle respekt, do makkest dysels in bytsje belachelik. En dat is net it slimste: do boartest subsydzje-oarlochje oer de rêgen fan keunstners hinne, dy'tst mei dyn finânsjele sjantaazje drigest te berôvjen fan in geweldich poadium. Faaks hast it net yn 'e gaten, mar de lêste jierren stiet de politike stipe foar kultuersubsydzjes ûnder druk: net allinnich de hichte derfan mar it prinsipe sels. Der komme hieltyd mear minsken dy't har ôffreegje wêrom't ynstellingen en produksjes stipe fan de oerheid krije moatte dy't faaks wol op in oare manier oan jild komme kinne. Undersyk hat útwiisd dat Oerol de Skylger strânjutters 10 oant 15 miljoen euro ekstra ynkomsten besoarget. As dat sa is, liket my dyn oerdreaune subsydzje-jutten in gefaarlik spultsje. Dyn ivige sangerjen, wylst de bierferkeapers op jim skateilân swimme yn seeën fan jild, hat it yn him om it wiffe draachflak oan te taasten dat der noch is foar kultuerstipe troch de oerheid. Dêrom in goede ried: gean earst mar werris mei de horeka-miljonêrs om 'e tafel. Joop, netsjes tankjewol sizze oan dyn subsydzjejouwers, en moaie Oerols organisearje. Of oars mar opstappe. De groetnis fan Abe de Vries P.S. Ik ha niis in pear sigretten bytst by in kollega. Noch 4 euro 35 yn 'e beurs foar de lunch. Moat kinne! Boarne: www.farsk.nl « Werom nei thússide Lês mear»

LJOUWERT - De oplaach fan it Fryske boekewikegeskink moat takom jier omheech. Lykas ferline jier is it geskink ek diskear útferkocht rekke oan de ein fan de Boekewiken. ' Oar plak oare tiid ' fan Jetske Bilker wie útkommen yn in oplaach fan 4500 eksimplaren. Ek foar it oare hawwe de Fryske Boekewiken neffens Janny Bottema fan de stichting It Fryske Boek royaal oan de ferwachtingen foldien. De belangstelling foar de 31 literêre jûnen yn bibleteken wie oer't generaal goed. Yn Snits wie de belangstelling foar de jûn mei Riek Landman sels sa grut, dat in twadde jûn organisearre wurde moat. Der waarden boppedat aardich mear boeken op 'e literêre jûnen ferkocht as ferline jier. " Doe wiene de minsken hiel foarsichtich troch de resessy. No hawwe se blykber wer wat mear fertrouwen. " De gearwurking mei NoordNed krijt nei alle gedachten in ferfolch. Sa'n 300 minsken hawwe gebrûk makke fan de gelegenheid om op 29 febrewaris fergees te reizgjen op fertoan fan it boekewikegeskink. Takom jier skriuwt Steven de Jong fan Gytsjerk it boekegeskink. Boarne: Leeuwarder Courant-9/3/04 « Werom nei thússide Lês mear»

Fansels wie ’t in ferrassing. Foar my yn alle gefallen. Ik hie op Durk van der Ploeg rekkene. Moai oeuvre sa stadichoan, in poerbêste lêste roman. Dat sûnder konkurrinsje yn 2003. Durk van der Ploeg.
Tocht ik. Wist ik.
It waard lykwols Willem Tjerkstra. De Gysbert Japikspriis foar de trilogy ‘Ridder fan Snits’.
In ferrassing, ja.
Ik lies it berjochtsje op de foarside fan de Leeuwarder Courant dy deis. En de wynbrauwen skoden in eintsje nei boppe. Hee! Gjin Durk. Dat wie it earste wat ik tocht.
Willem Tjerkstra.
Wat wist ik fan Tjerkstra?
Jongereinboeken dêr ’t ik ea ien fan lies. De tekst by in stripferhaal (Tsjam?). Oer ‘Ridder fan Snits’ hie ‘k allinne mar lêzen. De resinsje fan Jabik Veenbaas yn de LC. En dy wie foar my út noch yn gjin stimulâns om dy (kffb-) boeken oan de tugen.
Kffb-boeken.
De útjeften fan de Kristlik Fryske Folksbibletheek keapje jo net yn ‘e winkel. Dochs? Dy keapje jo op rommelm… eh… op antykwarise braderyën. Of soks.
Foaroardielen fansels.
Dyselde jûns krige ik in jubeljende e-mail fan in freon. Willem Tjerkstra! Gysbert Japikspriis! Hielendal út ‘e skroeven, dy freon. De oare deis skille de nestor ûnder de freonen. Hy spuide raar guod. Ougong foar de Fryske literatuer. ‘Practical joke’ fan sjuryfoarsitter Eric Hoekstra.
Ik hie gjin werwurd.
Ik hie it bekroande wurk net lêzen.
Der kamen mear e-mails. Ik waard skille. Ik waard ferge op in oardiel. Dat ik dus net hie. En meigûle mei de wolven yn ‘e bosk haw ik noch nea dien. Dat ik soe Tjerkstra lêze. Sei ik ta. Eigen oardiel foarmje. De nestor ûnder myn freonen besoarge my ‘Ridder fan Snits’, diel 1,2 en 3. It fielde suver feestlik. Kroanjuwiel fan de Fryske literatuer 2003. Yn myn hannen!
Ik lies de dielen 1 en 2. Moaie ferhalen, prachtich byld fan de midsieuwen, byldzjend proaza, knap skreaun. Tige dokumintearre ek, tink ik. Mar ik waard wol ferskrikliken wurch, lêzendewei. Rienk B. neukt wat om him hinne (mei syn swurd, dolk – nea mei syn lul, liket it wol) , bidt ta Marije. Hy fynt ferjouwing. Docht wer ‘skriklike’ dingen. Fynt wer absolúsje. Ensafuorthinne. In rippetearjende breuk. Aardich yn ’t earstoan, ferfeelsum nei in hoart.
Yn alle gefallen: gjin literatuer yn myn belibbing.
Wol: in skitterende histoarise roman, romans eins. Neffens my in hichtepunt yn de Fryske literatuer. As romantise skiedskriuwing. As trochjoulûk fan tsientallen boarnen, gearfette yn in foar in part optocht ferhaal. Mar ik waard der net hyt of kâld fan. Ik lies wat ik lies. Diel 1 en diel 2. Ik hie op gjin inkeld momint in emoasje – ik konsumearre tekst.
Diel 3 bewarje ik dus foar letter.
Ik fyn it prima dat Willem Tjerkstra de Gysbert Japikspriis 2003 wûn hat. Mei ‘Ridder fan Snits’. De man hat syn bêst dien en leverje in knappe prestaasje. Mar ik hie fan ’t jier op Durk van der Ploeg rekkene. Oansprekkend oeuvre. Knappe lêste roman. As it ea Durk wêze moatten hie, dan diskear.
Mar de sjury oardiele oars.
In sjury hat altyd gelyk.
Seker de Gysbert Japiks-sjury.

Ek te lêzen op www.farsk.nl

DEIBOEK2001: fan begjin jannewaris oant de lêste dei fan dat jier hold ik in soarte fan skriuwersdeiboek by..."

Op 21 November 2002 waard it earste eksemplaar fan it Skriuwersdeiboek - In jier op it Internet oanbean oan Steven de Jong yn it Media-kafee yn de studio's fan Omrop Fryslân.
oanbieding.jpgDe media industry stiet op 'e kop om 't muzyk en films gratis en fergees fan it Internet delhelle wurde kinne. Mar dat dat ek krekt oarsom kin hie gjinien tocht... Yn it Media-kafee, de gesellige brúne kroech yn de betonnen Omrop Fryslânbak waard ûnder it each fan in entûsjaste ploech besikers it earste exemplaar fan it Skriuwersdeiboek - In jier op it Internet oanbean oan regisseur Steven de Jong. Dit boek is de oanbieding.jpgpapieren ferzje fan it skriuwersdeiboek dat Joop yn 2001 byhold op syn thússide op it Internet.
It Skriuwersdeiboek is útjûn troch de Koperative Utjowerij en is to keap yn de Fryske boekhannels.
(Jelmer)

(foarlêzen yn it Simmerkafee fan Omrop Fryslân -15 july 2000)

Simmer2000 draait hjoed alwer syn 15de dei, mar dochs wol ik efkes werom nei in dei fan de dagen doe ‘t elk noch trille fan ferwachting en noch net ynkrûpt wie ûnder dy tekken fan klearebare jubel en jûchhei.
Twa foto’s seach ik dy deis yn ‘e krante, de Ljouwerter fan 27 juny. De iene yn kleur op ‘e foarside. De oare op side 9. Swartwyt.
De foto op ‘e foarside moast ik om glimkje. Skodholje eins ek wol in bytsje. Ik fernaam – en net alhiel ta myn spyt moat ik tajaan – dat myn foaroardielen - doe - oangeande it grutte thúskommen fan emigrearre Friezen ûnderstreke waarden.
Oer dizze foto letter.
Of faaks ek net. Friezen dy ‘t weromkomme nei it lân fan harren woartels – mar likegoed fan biten en borgers – en op Skiphol swaaie mei Kanadese en Amerikaanse flachjes... jassus!
De foto op side 9 lykwols joech my in dreun foar de harsus. Ik bedoel: jo teare sûnder euvelmoed wer in kranteside om en ynienen klappe de triennen jo út ‘e kop. Letterlik.
Omke Jelle en tante Bauk: 1952, of omtrint.
Emoasje yn swartwyt.
Sykhelje. Holleskodzje. De eagen skerpje. De foto sûgje.
Tante Bauk hâldt in bûsdoekje foar de mûle, de eagen grut en gril. Eagen dy ‘t stoarje nei – tink ik – famylje. Oan de oare kant fan in krekt nommen grins. Dûane. Jo fiele – nee: jo sjogge! – it besef. It ynienen witten.
It witten, it besef dat by omke Jelle al trochkommen is. Hy hat de holle foardel, hy skriemt as in kearel, hy knypt in sjekje yn ‘e linkermûlshoeke.
Hy wit.
Trochsette no, wit er. Gjin paad werom. De gûne – watsei! – de stoer is fallen.
Underweis no. Nei Australië.
Omke Jelle wie timmerman yn Surhústerfean. Fakman. Mar hy wist dat er syn hiele libben timmerman bliuwe soe. Feint. Eigen baas wêze wie syn dream. Emigreare dus. Nei Australië.
It útswaaien, it ouskie wit ik neat mear fan. Ik wie in jonkje fan noch gjin 7. De foto op side 9 is dus in ferbylding.
Allegear omkes Jelle. En allegear tantes Bauk. Yn dy jierren.
Mar de brieven dy ‘t kamen en de foto’s. Benammen de foto’s – dy stean noch altyd skerp projektearre op in skerm yn myn ûnthâld. Omke en tante en de beide bern foar in houten húske. In lyts jier letter: it hiele spul foar in grutter houten hûs. Wer in jier letter: itselde hûs op de achtergrûn, mar no hingje tante Bauk en omke Jelle suver wat nonsjalant tsjin in grutte auto oan – de bern op ‘e knibbels yn ‘t krektskearde gers.
Yn minder as 4 jier grut wurden, slagge om utens – in suksesstoarje yn byld brocht – foar ús, dy ‘t achterbleaunen.
Letter seach ik mear fan sokke foto’s. By kunde en freonen dy ‘t ek omkes Jelle en tantes Bauk útswaaid hiene nei Australië. Suver itselde hûs op de achtergrûn, likernôch deselde auto as symboal fan in slagge nij begjin.
Letter, folle letter hearde ik de wiere ferhalen fan de minne, hurde jierren yn dat fiere lân. Wrotte, wrame en earmoed. En altyd dy ûnwennigens, altyd dy twifel: hiene wy it thús, yn Fryslân, dan sa min? En dêr wie teminsten de famylje.
Ferhalen fernaam ik letter oer de grutte leagen foar de thúsbliuwers oer. Foto’s meitsje litte mei in oarmans hûs op de achtergrûn en grut swee slaan yn de auto fan de fotograaf.
It moat ougryslik sear dien hawwe. Omke Jelle en tante Bauk wiene yntegere, leave minsken, dy ‘t de thúsbliuwers net teloar stelle woene.
It wiene ek trochsetters. Omke Jelle waard timmerbaas. Yn Australië.
Mar dy foto! It ôfskie doe. Samar ynienen yn de krante!
Och, en dan relativearje jo dy Kanadese en Amerikaanse flachjes op de foarside. Jo witte: it binne symboalen yn hannen fan guon emigrearre Friezen dy ‘t it barre mei en betelje wer ris in retoerke saneamd heitelân, dat fansels al lang gjin heitelân mear is – sjoch dy flachjes... – dy ‘t as stoaterske hoannen en hinnen in wykmannich troch Fryslân panderje, op har eigen wize grut swee slaand.
Mar tusken harren rinne ek party tantes Bauk en omkes Jelle. Dy ‘t genietsje fan it efkes weromwêzen, it echte thús wêzen.
Yn alle beskiedenens. En noch altyd mei it liif fol ûnwennigens.