Ik skriuw fierste min yn dit útentrochboek. It is sels gjin út en troch mear, it is mear fan en ta, sa no en dan. Dat hat syn redenen fansels. En dy binne net oars as de ourûne moannen. Dêrom liket it my de baas efkes in streek ûnder dizze skriuwerij te setten. It is benammen in meidieling foar de lju dy't elke dei myn side efkes oanklikke yn de ferwachting (de hope...?) dat ik wat nijs skreaun haw. Dat oanklikken hoecht ynearsten net mear. Ik hâld der dus efkes mei op. Hoe lang? Ik wit it net. Faaks dat myn sûnens it my talit en gean wat langer en faker by de computer sitten. In goede simmer tawinske!

Efkes wat ynformaasje foar Goffe Jensma. Op de earste dei fan it jier 2001 sette ik útein mei myn 'deiboek' op internet. Dat jier skreau ik suver elke dei oer wat my dwaande hold, benammen yn de Fryske literatuer. Fansels krige ik krityk, wie der út en troch wat strideraasje. Ik hie net oars ferwachte. Nei it jier 2001 bin'k efkes opholden mei dat 'deiboek' - letter bin'k wer op 'e nij begûn. De tekst fan dat internetdeiboek fine jo werom yn de útjefte "Skriuwersdeiboek, in jier op it internet" (Koperative Utjoowerij, Boalsert 2002). Dat as jo in stikje skriuwe foar it blêd "Ensafh" ferwachtsje ik wol dat jo jo wat om de feiten bekroadzje.

Krekt te stimmen west. Ik bin it tsjindiel fan in 'sweevjende kiezer', ik stim elke kear trou Partij van de Arbeid. O fansels, ik twifelje wolris - ek dit kear haw ik neitocht oer de stânpunten fan de SP en Grienlinks. Dat soene myn iennichste alternativen wêze. Mar ik keas wer foar de PvdA. As ik nei de opinypeilings oangeande dizze twadde keamerferkiezings sjoch, dan falt it my op dat 'de Nederlanner' knap yn 'e war is. Der binne sa stadichoan safolle partijen dat it slim is om te kiezen. En as der dan ek noch in klup tuskentroch fytst as de PVV dan kin ik my foarstelle dat minsken dêr foar kieze. Lekker maklike stânpunten dy't yn de praktyk hast net út te fieren binne - mar se klinke wol lekker, sprekke in soad minsken oan. Hawar, wy fernimme jûn wol hoe't it útpakt. Fûgels dy't ik seach: 59. grienfink (groenling)

In pear dagen lyn kaam ik werom út it sikehûs. Ik ha der mear as twa en in heale wike west en dat wie lang genôch. Fyn ik. Jo lizze dêr mar wat te lizzen. Fjouwerentwiintich oeren deis ouhinklik fan wat elkenien mei jo wol. In prikje yn de finger, bloed ounimme, bloeddruk opmjitte, trije kear in operaasje, temperatuur feststelle, fragen beantwurdzje, no ja - neam mar op. Jo hawwe de yndruk dat jo in ding binne, oerlevere oan de wil fan de ferpleechsters, de doktoaren, oaren. Sa is it fansels net. Jo lizze net ommenocht yn it MCL. En jo witte dat elkenien it bêste mei jo foar hat. Dy foet fan my moat wer yn oarder. It hat yntusken lang genôch duorre. De fersoarging yn it MCL is hiel goed. Mar no bin ik wer thús. Noch net sa mobyl, mar it bin wer thús. En dat is better - fansels - as yn in sikehûs. Yn de wiken foar 't ik opnommen waard yn it MCL haw ik fansels in stikmannich fûgels sjoen. De nammen moat ik opskriuwe. Fûgels dy't ik seach: 54. klút 55. boereswel 56. toerswel (gierzwaluw) 57. ierdswel (oeverzwaluw) 58. lytse karekyt

Yn febrewaris ferline jier ferskynde myn dichtbondel "De klaai is griis novimber". Der kamen al frij gau twa reaksjes. Earst in posotyf stikje fan Henk van der Veer op syn webside en daalk dernei in (positive) resinsje fan Harmen Wind yn de Leeuwarder Courant. Gerben Abma skreau in aardich stikje foar NBD/Biblion. En J.Q. Smink notearde wat losse gedachten oer myn bondel op de digitale side fan Ensafh. Dêrnei bleau it stil. No ja, wol nijsgjirrige reaksjes fan dizze en jinge dy't ik ris moete, in pear aardige mails - fierder neat. In ferpletterjende stilte. Neat yn De Moanne, neat yn it Friesch Dagblad. En by myn witten ek neat yn oare blêden. Apart. Ik hie mear reaksjes ferwachte. Fûgels dy't ik seach: 50. wytgatswel (huiszwaluw) 51. nylgoes (nijlgans)

Wolle wy dit no allegear? Ik bedoel: de hiele dei troch op de radio fan dy Amearikaanse plestiken krystferskes. Wer't jo ek nei harkje, watfoar knoppen jo ek yndrukke, welke stjoerder jo ek opsykje, it is oeral itselde.
Sa út en troch in krystliet fyn'k prima. Past by de tiid. Mar fan sokke ladingen muzikale krystshit haw ik sa stadichoan skjin myn nocht.
En elk jier wer.
De frou fyn't it allegear prachtich. Se sjongt mei. Tsja...
En net allinne op de radio moat ik soks oanhearre. Jo kinne dizze dagen gjin winkel ynkomme of it is rekke. Oeral deselde shit. It is krekt as doart nimmen him te ûnderskieden. Om de kryst hinne moatte wy dizze lieten hearre. Amearikaanse lieten. Sa is blykber oupraat en dêr moatte wy ús dus oan hâlde.
Tryst.
Ja, ik kin de radio wol úthâlde, mar sa't ik al skreau: ik haw in frou dy't i allegear prachtich fynt. En sy is sokke dagen no ienris de baas. Oer de radio.

Cor van der Wal signalearret op syn weblog in soarte fan opposysje tsjin Fryske skriuwers. Dy opposysje soarget der foar dat op 't stuit gâns Fryske auteurs ferplichte wurde om nei har (of in oare) toskedokter te gean.
Dêr sit fansels wat yn.
Ik sels wie dizze moanne (nee: novimber) twa kear it slachtoffer. Twa kear siet ik yn sa'n stoel en liet mei my gewurde wat der barre moast. No wie dat yn myn gefal gjin probleem. Myn toskedokter nimt de tiid foar in behanneling en hy docht soks sûnder sear te dwaan. It iennichste probleem is dat jo kramp yn 'e kaken krije: de mûle moat in hiel skoft iepen bliuwe.
Dat. As dy opposant tsjin Fryske skriuwers is, dan hat er mei guon dochs meilijen. Mei my.
Mar ja, ik lês op de weblogs wol oare ferhalen. Oer minne erfarings mei toskedokters. It kin dus twa dingen betsjutte. Of dy lju hawwe boalen fan toskedokters, of se binne in bytsje bernachtich. Wat pine oanbelanget...

It skynt de skuld te wêzen fan guon provinsjale ambtners dat der saterdjetemidzje net mear publyk wie - by dat sympoasium oer de biografy yn De Kopern Tún.
Sy soene reklame meitsje, diene se net.
Neffens foarsitter fan de (ferstoarne) adfyskommisje Peter Boomsma wiene sokke amtners oan mear saken skuldich. Mar goed. Hat west.
It sympoasium sels wie hiel goed. Nei in soarte fan ynlieding fan Durk van der Ploeg kamen trije sprekkers oan it wurd. Dy hiene alle trije in eigen toan. Ik fûn it knap fan de kommisje om krekt dizze minsken út te noegjen. Joke Corporaal is dwaande mei in biografy fan Anne Wadman. In soad sneupwurk, fertelde se. Se wol sa folslein mooglik wêze. Geart de Vries joech ynsjoch yn de wize wêrop't er biografyen makke fan Douwe Tamminga en Tiny Mulder. Op basis fan petearen mei syn 'ûnderwerpen'. Annejet van der Zijl hie gâns sukses mei har biografy fan Annie M.G.Schmidt en wurket op't stuit oan sa'n wurkstik oer Prins Bernhard.
It neipetear yn de foarm fan diskusje wie libben en nijsgjirrich.
Nochris: spitich dat net mear minsken it publyk foarme. Se ha sûnder mis wat mist.

Aardich wie trouwens om te fernimmen dat Annejet van der Zijl gjin inkeld probleem hie mei it ferstean fan it Frysk. It praten fan dy taal gong wat minder, fertelde se. Weage se har net oan. Annejet brocht it grutste part fan har jeugd yn Ljouwert ta. Har mem (Geeske Boomsma...) wie sjoernalist by de Friese Koerier.

Raar is dat.
Saterdjetemidzje is yn De Koperen Tún in sympoasium oer de biografy, mei oansprekkende sprekkers. Dochs in ûndernimmen dat de muoite wurdich is en ik soe hoopje dat it publyk der yn kloften op ou komt. Mar ja, dan moat der wol reklame foar makke wurde. En dat is no krekt wat is mis. Yn gjin inkeld medium kaam ik in berjocht oer dit sympoasium tsjin.
De provinsjale adfyskommisje organisearret dizze byienkomst. Om it ophâlden fan it bestean te 'fieren'. Ik freegje my ou: binne hjir de besikers op persoanlike titel útnoege? Dat kin. Mar foar de minsken dy't net sa'n útnoeging krigen efkes dit: de tagong is foar elkenien. En fergees. Begjin 13.30 oere.
Mar ja, wêr meitsje ik my drok om. Ik mei de boel presintearje. Mear net.

En dan noch dit. Ik lies yn de Ljouwerter krante dat topmodel Doutzen Kroes ree fûn is it Frysk te promoten. Dat is moai. Mar wêr sil se soks dwaan? Sa faak kom je har yn Nederlân net tsjin en om no Amearikanen of Frânsen foar it Frysk te winnen, dat hat net safolle doel. Tink ik.

Justermidzje wie'k midden yn De Deelen, dat prachtige natuergebiet by Tsjalbert - sa faak en sa yndrukwekkend skildere troch Sjoerd de Vries. It wie ek De Vries dy't ús op 'e nij nei dit gebiet brocht: hy eksposearre nij wurk. Yn it hûs fan Steven Sterk, in nij hûs yn oanbou, sa't op de útnoeging stie.
No, de mûle foel ús iepen. Fan dat hûs yn oanbou. It wurk fan Sjoerd de Vries ha wy letter besjoen. Earst dat hûs.
De Deelen, ik skreau it al, is in skitterend natuergebiet. En op ien fan de moaiste plakken fan dat gebiet stiet in grutte, suver loadsachtige wente. Doe't wy binnenstapten, waarden wy oerrompele troch de romte, de iepenens, de hichte. Tsjonge jonge! Sels it ljochte beton fan de muorren ymponearre. En wy seine tsjin elkoar: ramsj smyt behoarlik op!
Op de ferdjipping hiene wy in geweldich oersjoch oer De Deelen. It moat yndied in feest wêze om hjir te wenjen.
Mar goed.
Wy wiene hjir kommen om it nije wurk fan Sjoerd de Vries te sjen. En dat foel eins wat ou. Okee, tige werkenber De Vries, mar flakker fûnen wy. It wie krekt of besteget de skilder minder tiid oan syn keunst. Liket er gauwer tefreden te wêzen. Dat sil't wol net. It is mar in yndruk.
Kin fansels ek komme dat dy yndruk alles te krijen hie mei de lokaasje dêr't it hong. Dy makke dizze sneintemidzje gâns mear yndruk.

Sitaat út de ynlieding fan Steven de Jong syn monografy oer it literêre wurk fan Anne Wadman: "Wadman persoanlik haw ik amper kontakt mei hân. Doe't ik tsjin him sei dat ik nei it einigjen fan myn skoalkarriêre in wiidweidige stúdzje oer him meitsje wie, sei er: 'Moatst net dwaan, it is de muoite net wurdich'. "
Aldergeloks hat De Jong dat wol dien en it smiet in prachtich útfierd boek op mei de titel 'Ta in hichte, of in balke yn eigen each'. It is in útjefte fan Utjouwerij Frysk en Frij (Goasse Brouwer).
Oer de ynhâld kin ik hjir op dit stuit neat sizze, want ik krige it fannemidzje yn hannen.
De Jong lies it folsleine Fryskliterêre wurk fan Anne Wadman en skreau dêr syn betinken oer. En dat is de muoite wurdich, want neffens my is sa'nsoartich boek nea earder ferskynd yn de Frysk literatuer.
It wachtsjen is no dan ek op in biografy fan de auteur.

Op saterdjetemidzje 24 novimber sil de literêre wrâld yn Fryslân it hawwe oer de biografy. It barren is yn De Koperen Tún. It begjint om 13.30 oere.
En ik mei dy middei presintearje.
Dit sympoasium is eins de ouslúting fan it wurk fan de provinsjale Adfyskommisje Literatuer, dy't earder al opholden is te bestean. Der wiene noch in pear sinten oer en dy wurde bestege oan in middei oer de biografy.
No, dat koe minder.
De ynlieding op it tema wurdt fersoarge troch Durk van der Ploeg. Dêrnei komme trije sprekkers oan it wurd: Joke Corporaal, Geart de Vries en Annejet van der Zijl. It publyk hat fansels de gelegenheid om opmerkings te meitsjen en fragen te stellen. De middei wurdt besletten mei in diskusje.
Der binne al kaarten útjûn, mar elk dy't dat wol kin fansels op 24 novimber gewoan yn De Koperen Tún terjochte. De tagong is fergees.

By de Friese Pers Boekerij binne se aardich by de tiid.
Guon minsken hiene it ourûne tongersdje - by de útrikking fan de Gysbert Japikspriis - oer oanslute fan de Fryske skriuwerij by dy fan oare talen. Der soene mear oersetting komme moatte, fan it Frysk yn it Nederlâns, Ingels, Dúts, ensfh. Eventueel proefoersetting, om dy oarstaligen sjen te litten hoe goed wy dwaande binne yn de Fryske literatuer.
Prima gedachten, alle wurdearring dêrfoar.
En sjoch, de grutste útjouwer fan Fryslân hie dy plannen al klear. Sterker: hie dy plannen al útwurke.
Takomme saterdje wurde by it monumint op de ouslútdyk trije yn it Nederlâns fertaalde Fryske romans oanbean. Of eins, yn it ljocht brocht. Sa'n bytsje op de grins dus fan Fryslân en Hollân.
'Zwarte engelen' fan Willem Schoorstra, 'Prospero' fan Nyk de Vries en 'De ladder' fan Koos Tiemersma.
Wy sille dy Hollanners ris efkes sjen litte wat wy yn Fryslân oan literatuer bedriuwe! Huverje sille se - fan wurdearring, fan bewûndering.
Ik hoopje dat it in sukses wurdt, dat dizze trije romans der yn oersetting ynhuffe. Mar wichtiger as it ferskinen fan de boeken is fansels de oandacht yn de lannelike parse, en de distribúsje. Mar by de FPB ha se Abe de Vries. Dy wit de paden. En dy rint er. Sûnder mis.

Krekt werom fan in dei as wat fuort. Ourûne tongersdje de Gysbert-útrikking oan Josse - freedtemoarn op stap dus. In feestje. Wy fierden dat Jenny en ik 40 jier troud wiene. Ja, tanke wol. Wa hellet soks noch hjoeddedei?
Mar goed, Josse syn feestje yn Boalsert. Ik haw noch gjin oare media hjiroer lêzen, dat ik wit net hoe't dizze priisútrikking op oaren oerkommen is. Op my yn alle gefallen as hiel plezierich. En sadwaande koe'k út en troch efkes ferjitte hoe rottekrûd kâld it yn dy Boalserter tsjerke wie. Foar dit heuchlike barren hie ein oktober better in gaadliker plak útsocht wurde kinnen.
Mar goed.
It sjueryrapport, foarlêzen troch Ernst Bruinsma, fûn ik mear as treflik. Breed opset, linen nei oare en ynternasjonale skriuwers, eigen miening. Prachtich! Dat fûn ik ek fan de tekst dy't deputearre Jannewietske de Vries spruts. Ik nim oan dat hjir in frou oan it wurd wie dy't alhiel yn de tinkwrâld fan Josse de Haan spruts. As dy twa minsken mei elkoar yn petear gean, kin der wat aardichs útkomme. Want de Fryske literatuer moat sa njonkenlytsen rommer wurde - ynternasjonaler, moderner. Seker wat de jongerein oanbelanget. In krekte stavering as iennichst kritearium foar kwaliteit..,. - dy tiid ha wy sa stadichoan hân.
De teskst fan Babs Gezelle Meerburg fûn is oerstallich.
Josse syn tankwurd wie 'to the point', mar mylder as ik ferwachte hie. Wol plezierich om oan te hearren, mar op de ien' of oare wize hie'k mear direkte snútslaggen ferwachte. Of snútslaggen - nee. Sa slim net. Dêr is sa'n byienkomst net sa gaadlik foar. En as ik der goed oer neitink, sa tusken de wurden troch sei Josse dochs wol saken dy't guon minsken har oanlûke kinne.
Mei wille haw ik 't en troch nei Josse syn Spaanse freondinne Maite sjoen. Hja moat suver gjin wurd fan wat der sein waard begrepen hawwe, mar se bleau glimkjen. En dat is goed.
En doe mei de hiele handel nei De Doelen. Suver in réuny. Aardich.
Ik nim oan dat Josse dit oeheden nijsgjirrich fûn. De priis kaam him ta. It feest ek. Klear.

Ik freegje my werklik ou wat ik saterdje te sykjen hie op de ousluting fan de sutelaksje - de boekemerk oan it Frânse pleintsje yn Drachten. Fansels, ik wie ien fan de tsientallen auteurs. Mar mear ek net. Ik haw twa boeken ferkocht. En dy hiene ek wol ferkocht wurden as ik der net west hie.
Ik haw benammen rûntsjes achter de diskes rûn. En ik ha praat. Mei kollega-skriuwers.
En dat fûn ik gesellich. Sa faak sjogge wy elkoar net (mear).
Ut en troch seach ik nei skriuwers dy't wol ferkochten. Dêr tige betûft yn wiene. Lykas Simy Sevenster, Hylke Speerstra, Riek Landman en guon oaren. Respekt hie'k foar har. Prachtich hoe't se it publyk oansprutsen. Knap.
Mar ik wie gjin ferkeaper.
Ik wie benammen yn Drachten omt ik it foar mysels gesellich fûn.

Binne my noch saken opfallen dêr achter de diskes?
No, it foel my op dat de lju fan Farsk in hiel eigen wrâldsje ynrjochte hiene. Fan achteren tichtplakt mei posters. Suver gjin kontakt mei te krijen. Hielendal rjochte op de eigen saak.
Gurbe Douwstra en Roel Slofstra ferkochten fral cd's en dat diene se goed.
Yn de petearen dy't ik hie kamen in soad 'roddels' oan de oarder. Ik hearde gâns saken dêr't ik gjin aan fan hie. Mar dy't ik trouwens like hastich wer fergeat.
Ach, ik hearde nei ourin dat wy dizze dei goed 8000 euro ferkocht hawwe. En dat is in soad. Ik bin suver grutsk...

Jo hawwe wiken dat der suver neat bart yn jins libben. Dat wol sizze op it mêd fan it Frysk.
En ynienen is der sa'n dei dy't stiif stiet fan de warberens.
Sa'n dei wie freed. De moarns tôge ik nei De Himrik. De iepening fan de Poezijrûte Opsterlân. De middeis siet ik yn de romte dy't it Fries Museum ynrjochte hat foar 'ús' Mata Hari: Geart de Vries yn petear mei Tomas Ross oer dy syn nije roman. En de jûns reizge ik nei Drachten: yn De Lawei wie de premjère fan it Frysktalige kabaretprogramma fan Menno Nicolai.
En dan wie der ek noch de ousluting fan de sutelaksje: de boekemerk yn Drachten. Mar dat wie in dei letter. En dêr kom ik dus ek letter op werom.
De 'Poezijrûte Opsterlân'.
De moarns kuierje jo troch de bosk, mar benammen oer de heidefjilden fan it Weinterper Skar (Skjer). It waar is aardich, it petear mei oare útnoege lju noflik. De natoer skitterend. Dit is sûnder mis ien fan de moaiste stikjes fan Fryslân. De heide is sa stadichoan út de bloei, mar de beammen binne yn hjerstkleuren.
En dan ynienen is der it begjin fan de poezijrûte: lâns in kuierpaad fan sa'n trije kilometer binne 15 panielen mei gedichten pleatst. Nij. By dat begjin krijt Tiny Mulder it wurd. Hja lêst in gedicht foar. Dêrmei is de rûte iepene.
In paniel mei in fers fan Johan Veenstra komt yn byld. Dêrnei mear. En sa kinne jo fyftjin kear ho-hâlde en lêze. Fersen dy't útsocht binne troch saakkundigen en dy't benammen oer de natoer gean. Frysktalige fersen, mar ek Nederlânstalich en Stellingwerfs. De fersen binne ûnder oaren fan Job Degenaar, Albertina Soepboer, Lida Dykstra, Theun de Vries, Rutger Kopland, Meindert Bylsma en Hanny Michaelis. Mar der binne ek fersen dy't makke binne troch lju dy't ik net ken. Fan my is it fers 'wetter, stien en sân' opnommen.
In moaie rûte, nijsgjirrige fersen. In kuier om te dwaan.

Aardich is dat by dizze poezijkuier in moai boekje ferskynd is. Dêryn stean alle fersen, mei fertaling. Aardich is ek dat de dichters sels te hearren binne, via in mp3-spiler. Jo kinne de teksten ek delhelje fan it internet: www.staatsbosbeheer.nl / 'poezieroute wijnjeterperschar'.

It is my slagge justerjûn. Oan alle kanten fan my waard diskusearre, mar ik ha gjin wurd sein. Ik fyn dat knap fan mysels. Fansels wiene der mominten dat ik wat sizze woe, mar de mûle hold ik ticht.
Ik wie yn De Bres, dat smûke sealtsje acher de Harmonie yn Ljouwert. Foar my, achter in tafel, wichtige minsken dy't wat seine oer it ûnderwurp fan de jûn: 'Wêr binne de lêzers?' Lêzers fan Fryske útjeften, want dat wiist min. As ik Abe de Vries - ien fan de achter-de-tafel-sitters - leauwe mei, bliuwe de lêzers (keapers) fan Fryske boeken by kloften thús. Of lêze oarstalige boeken. Aldergeloks wie Durk Hibma der ek mei resinte sifers fan de sutelaksje. Falt ta, sei Durk. Der wurdt net minder ferkocht as oare jierren. Posityf wie ek Marga Claus, mar dy hie it uteraard allinne oer har eigen boeken dy't omraak ferkeapje.
Trinus Riemersma siet achter de tafel as útjouwer fan Venus. Dy neamde ferkeapsifers. Min. As in boek fan syn útjouwerij mear as 100 kear ferkocht wurdt, is it in bestseller.
Nei't skoft mocht it publyk meiprate. En dat die it ek. Mar hast allegear yn 'e trant fan wat giet it min. Tsjonge noch oan ta. Mar útstellen ta oplossings kamen der suver net. Ja, de media soene - lykas eartiids - wat mear stipe jaan moatte oan de Fryske literatuer. Bettere, wyklikse en wiidweidiger resinsjes, aparte stikken oer de skriuwerij - de kranten dus. Omrop Fryslân docht ek hast neat oan de Fryske skriuwerij. Soks waard melden út it publyk wei.
Nim no de Gysbertpriis foar Josse de Haan (hy wie der dy jûn net, fertelde foarsitter Geart de Vries, omt er griperich op bêd lei). Wat hie der in oeheden makke wurde kinnen fan de tarin nei it bekendwurden fan de priiswinner. Nominaasjes. Stikken yn de krante. Oandacht op Omrop Fryslân. Ensafuorthinne.
(Ik ha soks yn 2001 ek al útsteld op myn skriuwersdeiboek op internet - dat dit efkes fansiden).
De iennichste dy't mei in konkreet útstel kaam wie boekeferkeaper Steven Sterk: allinne útjaan wat goed is en fierder neat. Hy krige noch byfal ek.
En sa rûn de jûn nei de ein.
Wat my fierder noch opfoel: der binne op dit stuit te folle Fryske skriuwers en dy lêze elkoars wurk net. Soe dat wier sa wêze?
No ja, der is wer efkes praat oer de Fryske literatuer. Troch skriuwers en oare belangstellenden. In goede saak. Mar elkoar de ougrûn yn lulle hat net safolle doel, tink ik.
Wa komt mei útstellen dy't in glimk op ús gesichten werom bringt?

Hjoed haw ik efkes nei it tal besikers sjoen dat deis op dizze side komt. Dat binne der goed tritich. Dat liket in bytsje, mar ik fyn dat in allemachtigen soad!
Ik bedoel: it lêste stikje dat ik skreau datearret fan 20 septimber. Fierste lang lyn fansels. Ik skamje my der suver om. Wol sa'n 30 minsken dy't deis in besite bringe oan myn side, mar eins haw ik har neat te bieden. Ik skriuw hjir net folle. Te min.
Dat moat oars.
En dat sil oars.
Net alle dagen. Dat meitsje ik net wier. Wol faker. In pear kear wyks. En dat sil ik de teller faker yn de gaten hâlde. Miskien stiicht it oantal besikers?
Och, eins is dat ek net wichtich. Ik fiel it suver as in ferplichting dat de minsken dy't al lânskomme wat te lêzen hawwe.
Want der is genôch te skriuwen.

By myn witten hie ik nea yn Ljussens west.
Mar justermidzje kaam it der dan dochs fan. Folle mear fan it doarp as de pleatslike kroech ("De bûnte bok") haw ik trouwens net sjoen, mar as it dêr allegear sa smûk is as yn dy kroech, dan kom is der faker. Lyts kafee, âld, autenthyk. De perfekte lokaasje foar it tenielstik "Katarsis", dat Gerrit Breteler skreau.
In kafee is dus lokaasje. Taap, en de kroech sels as tribune, dêr't sa'n santich minsken in plak fûn hiene. Dat it wie fol, letterlik.
Achter, foar en om de taap de beide spilers: Gerrit Haakma en Anke Bylsma. Hja spilen de kroechbaas en de faam, mar tagelyk ek de gasten. Wat dat oanbelanget hie dit stik wol wat fan "Twa", dat ik in jier as wat lyn yn Ried seach.
Mar dan oars.
Breteler is in romantikus. Hy hat wearzge fan guon aspekten fan it hjoeddeisk bestean, fan de út de hân rûne regeljouwing dy't boeren en fiskers sa pleagje. Dat is ek sa'n bytsje it haadthema fan it stik: Fryslân giet nei de bliksem. It falt net ta yn ús tiid leafde foar dit lân te hâlden. Dy gedachten wurde dan benammen ferwurde troch de gasten. Dreech fansels, mar dochs licht holden troch de soms bjusterbaarlike humor. Ik ha wol lake. Dat ek.
Ik moast faak tinke oan de brieven dy't Fokke Sierksma my skreau yn de santiger jierren. Brieven dy't stean yn myn boek "Om fan dit lân te hâlden". Ik tink dat Sierksma him skoan fermakke hie mei Breteler syn stik.
Myn boek spile trouwens ek noch in lytse rol yn it stik.
Oardel oere teniel, mei in healoere skoft. Dat realisearre ik my doe't ik nei hûs ta ried. Neat fan fernommen. Dêr wie de útfiering fan "Katarsis" te ûnderhâldend foar.

Ik hie hjir al earder oer tongersdjetejûn skriuwe sillen. De útstjoering fan Mercurius. Oer myn meiwurking dêr oan. Gewoanwei is it noflik radio, mei presintatoaren Sito Wyngaarden en Sytse Jansma. No wiene der trije tv-kamera's by. It Literatuerfabryk wurdt wichtich...
Juster waard it neat, dat skriuwen. De frou hie betocht wy sille nei it Groninger Museum. Dêrnei (fansels) nei de Ikea.
Hawar.
It Literatuerfabryk.
Daalk al waard ik bedobbe ûnder presintsjes. Boeken dy't mei de Nederlânse Boekewike te krijen hawwe. Boekhanneler Hajo Galema fan De Tille joech my "De Brug" fan Geert Mak en "Op weg naar het schavot" fan Kees Fens. En omt er tocht dat ik dat wol aardich fine soe ek noch "Köprü", de Turkse oersetting fan Mak syn boekewikepresint. No, dêr wie'k fansels ek wiis mei. Net dat ik der in wurd fan begryp, fan dy tekst, mar ik sammelje al withoefolle jierren alle boekjes dy't om de boekewiken útkomme.
Doe't ik achter de tafel skode om myn sechje te dwaan, lei dêr ek noch in ynpakt boekje. Ik haw dat letter iepenmakke: "Hûn oan 'e himel", de nije dichtbondel fan Cornelis van der Wal. Presintsje fan de redaksje.
No. Wat in feest!
Ach, en sa'n programma ferrint wol noflik. Mei allerlei gasten dy't har dingen dogge. It falt my op dat de presintatoaren harren goed taret ha en ek yn de fraachstelling uterlik ûntspanne bliuwe. Jo fiele jo thús by it Literatuerfabryk. Spitich eins dat der sa'n bytsje publyk op de earste ferdjipping fan boekhannel De Tille is. It program fertsjinnet better.
Letter fernaam ik dat de útstjoering fan it twade diel (troch technise mankeminten, waard sein) net yn 'e loft kommen is. Mar de tv-kamera's ha alles opnommen. Faaks dat dy útstjoering (takomme snein, miende ik) wol folslein is. Ik sil it net sjen. Wy kinne Mercurius yn Menaam net ûntfange.

Dat wie in lange tenieljûn, juster yn De Harmonie. Om sân oere sieten wy te plak en om goed healwei alven wie de foarstelling ourûn.
Ik haw it oer "De geschiedenis van de familie Avenier", in fjouwerdielige searje, skreaun troch Maria Goos. Juster de dielen 1 en 2. Op de dielen 3 en 4 moatte wy noch in jier wachtsje.
Maria Goos hat al jierren myn waarme belangstelling. Ik haw in soad fan har sjoen en lêzen. Ik fyn dat se formidabele teksten makket. Benammen yn de dialogen is se briljant. En dat wie juster net oars.
It part foar't skoft spilet daalk nei de twade wrâldoarloch. In tiid dy't ik libbensliif meimakke, mar ik wie te jong om dêr herinneringen oan te hawwen. Ik haw wol oer dy tiid lêzen fansels en sadwaande werkende ik genôch yn de teksten dy't Goos de akteurs en aktrises sizze liet. Fine humor, mar fral bloedsearieus. It moat in ferfelende tiid west ha. Seker sjoen út it perspektyf fan hjoeddedei. Moai brocht. Prachtich skreaun.
Fyftjin jier letter en wy binne yn de tiid fan nei it skoft. Santiger jierren. Wer herkenber, omt it in tiid is dêr't ik middenyn stie.
De sfear fan spyljen wie oars. In lykkiste midden op de tenielflier en dêr deselde spilers om hinne. No ja, omhinne. De deade man ynteressearre eins nimmen in byt. Men wie ougryslik mei himsels dwaande. Mei syn better bestean. De minsken wiene ûnpersoanliker wurden, hurder foar elkoar oer. Guon dingen waarden útsprutsen, mar in soad bleau yn de loft hingjen.
Mar wer moai.
Ik kin my net heuge dat ik my sa fermakke ha mei in tenielstik.

Ferline wike kuiere ik in moai skoft om yn boekhannel De Tille, Ljouwert. Ik hie it boekewikegeskink fan Koos Tiemersma noch net en dat woe'k eins al ha. Dat ik moast in Frysk boek útsykje.
Foel noch net iens ta.
Ferskate dichtbondels gongen my troch de hannen. Oppakke, der efkes yn lêze, wer dellizze. Uteinlik besleat ik de nije bondel fan Cornelis van der Wal te kiezen. "Hûn oan 'e himel". Moai omkaft, moaie binnekant. Keapsjoch boekje.
Mar krekt foar't ik oansleat by in rychje foar de kassa, foel myn each op in oare moaie útjefte. "Woudsterweg". Oer de Fryske jierren fan Jan Mankes.
Omt ik in grut part fan myn libben al yn 'e besnijing bin fan it wurk fan dizze keunster, lei ik Cor syn dichtbondel werom op it steapeltsje en beseach ik it boek oer Mankes. Binnen in menút wie'k út 'e rie. Dit soe myn oankeap wurde. Wol hie'k efkes it gefoel dat ik hjirby gjin boekewikegeskink krije soe, want dit wie ommers in Nederlânstalige útjefte.
De kassafrou die der net muoilik oer. "It boek hat in Frysk ûnderwerp, no?"
Cor syn boek moat wachtsje oant ik wer yn De Tille (of sa) kom.

Ik ha no al hast twa wike net skreaun op dizze side. En dat is slim. Op it boekefeest haw ik ferskate persoanen dy't my oansprutsen op dizze sleauwichheid tasein dat ik myn libben betterje sil. Skriuwe! Yn myn firtuele deiboek!
It is no saterdje - 0.19 oere.
Fan my wurdt ferwachte dat ik hjir skriuw. Regelmjittich. It leafst al den dei.
Wêrom?
Wêrom wurdt dat fan my ferwachte?
Ik bin in âlde, wize man dy't wiere wurden sprekke kin...
Ik draai al sa lang mei yn dit sirkwyt.
Lêzers fan internetdeiboeken wolle foar't se op bêd gean in bredere karút.
No ja, soks.
Of der moatte noch oare redenen te betinken wêze. Mar dêr gean ik fansels net oer.
Ik sis ta dat ik myn ljocht oer allerlei saken wat faker skine litte sil. Mei yngong fan moarn...
En ja - it is no 0.27 oere.

Wat my al earder opfallen wie, krige justerjûn wer in befêstiging. Friezen binne gjin útbundige feestfierders. O, se genietsje wol. Mar meast mei in smel glimke om 'e mûle. En se sizze tsjin elkoar: wat is't in prachtich feest, no!
Ik haw it oer it Fryske boekefeest, justerjûn yn it Ljouwerter Post Plaza.
In moai feest. Dus.
Oanbieding fan "Mind games", it boekewikegeskink fan Koos Tiemersma, doe yn ploegen trep op trep ou nei de ferskate sealen dêr't ferskate artysten en skriuwers in program fersoargen en doe wer nei de (eins fierste hege) haadseal fan Post Plaza dêr't de bar iepen wie. Der spile in band en as dy efkes skofte koe der praat wurde. Mear as de helte fan de oanwêzigen wie doe trouwens al ferdwûn. Nei hûs. Of nei in stee dêr't in oar feest fierd waard.
Tsjin alven hiene de measte oerbliuwers har plak fûn. Der wie genôch drank ynnommen om in bytsje losser te wurden. Der waard lake. Men hie wille.
Yn wêzen wie dit boekefeest kwa opset in werhelling fan ferline jier. Neat mis mei fansels, want wêrom soene jo eat wat der goed ynfalt feroarje, no. Mar wêrom barde der neat opfallends? Wêrom gong elk sa freonlik mei elkoar om? Fryske skriuwers kinne allegear ougryslik goed mei elkoar. Dat docht al jierren bliken. Ik ha sels Cornelis van der Wal in pilske oanbean...

Noch sân nachtjes sliepe en it is wer sa fier: it begjin fan de Fryske Boekewike.
Hjoed krige ik in parseberjocht fan it Fryske Boek en de Friese Pers Boekerij, útjouwer(s) fan it boekewikegeskink 2007 ("Mind Games" fan Koos Tiemersma). Ik nim oan dat iFB him benammen rêdt mei de omballingen fan de tsien dagen dy't dizze wike duorje. En ik moat sizze: dy lige der net om! Ik sil se hjir net allegear neame. Dêr is de provinsjale parse aansen foar...
In pear priuwkes.
In dei fergees reizgje mei bus en trein. Galeryen dy't har keunst foar de reizgers útstalle. Kulturele jûnen mei in skriuwer en muzikanten. Literêre oehedens. In boekefeest. En mear fansels.
Der foel in grut gefoel fan respekt oer my hinne doe't ik dat parsebrjocht lies. Wat in organisaasje foar dy pear minsken dy't wy foar 't gemak mar it Fryske boek neame! Krekt in bytsje bekommen fan de sutelaksje, dat dit wer. Kompliminten!
Saterdje 24 febrewaris giet it oan. Mei in feestjûn yn Post Plaza. wol ik by wêze.

De lêste moannen krij ik komselden reaksjes op wat ik hjir skriuw. Mar myn stikje fan juster hat yndruk makke, blykber. Gâns minsken - skriuwers benammen - ha my in berjochtsje stjoerd. Omt se begrypten dat ik dochs ompak mei it brief fan de Friese Pers Boekerij.
207 eksimplaren fan 'Picasso lêste wurk' kin ik fergees ouhelje. Sa net dan wurde se nei alle gedachten ferneatige. Yn de papierfersnipperer.
No, dat giet my te fier. Der moat in oare oplossing wêze.
Oplossings bin my via de mail oanbean.
Dêr fiel ik wol foar. Foar guon fan dy oplossings.
Ik bin noch net út de krekte kar, mar fan ien ding bin ik wis: ik helje de boeken by de FPB wei. Ik wit ek dat de boeken gjin sint kostje meije. Boeken moatte nei de lêzer ta. En dat sil barre.
Ik sil hjir ferslach dwaan fan wat der mei dy 207 Picasso's bart.

De Friese Pers Boekerij hat fan myn ferhalebondel 'Picasso lêste wurk' noch likernôch 207 eksimplaren op souder lizzen. Der sit net folle skot mear yn de ferkeap fan dat boek, dat de FPB wol der wol ou. Romte meitsje!
Dit berjocht krige ik in pear dagen lyn. In Nederlânstalige brief fan 'uitgever' Abe de Vries. Dy't it trouwens hie oer 'Picasso's leaste wurk'. No ja, lit my it hâlde op in sloarderichheidsje. Of eins, it is dom. Sa'n ferfelende meidieling en dan net efkes de muoite nimme en sykje de krekte titel op...
De FPB, better: Abe de Vries, stelt my út dy 207 boeken 'kosteloos over te nemen'. Mar: 'U zult in dat geval zelf dienen te zorgen voor transport'.
Ik kin 207 boeken fergees oernimme. As ik se sels ophelje.
Mar wat moat ik der mei?
Fergees útsutelje?
Ik soe't sa gau net witte.
Mar is der in alternatyf?
Jaseker.
Ik kin oan de útjouwer melde dat ik gjin belang haw by de boeken. De útjouwer sil se dan 'verramsje' of 'vernietigen'.
En dat is ek gjin goed gefoel.
Hat immen in útstel?

Hjoed fernaam in de útslach fan de ferkiezing fan de stêdsdichter fan Ljouwert, opfolger fan Arjan Hut. It wie foar my in ferrassing. Doe't ik in dei as wat lyn de foto's fan de trije nominearren (yn de LC) seach en de profyltsjes lies, haw ik de saken efkes yn my om gean litten. Ik bin gjin Ljouwerter fansels, dat folle haw ik mei in stêdsdichter net te krijen. In dichter fan Menaam... no ja, wy binne in doarp.
Trije hollen seach ik. De linker holle wie bekend. Sjonger, wennet hast syn hiele libben yn Ljouwert, publisearre koartlyn in aardige dichtbondel. De middelste holle: moaie man, komt út it easten fan de provinsje Grins, my suver folslein ûnbekend. Rjochter holle: de kop fan in 'echte dichter', mar fierder wit ik neat fan de man.
Yntuytyf keas ik foar de linker foto. Van Eldik. Hat neffens my it measte mei Ljouwert, behearsket yn elk gefal it Liwadders.
Mar it waard de middelste foto. Derwint Christmas.
Okee.
Syn namme hat er mei. Publisiteitsgefoelich.
Mar hy is ientalich. Dat achtsje ik in grut neidiel, want Ljouwert is op syn minst in trijetalige stêd. Wolle jo dichtsje foar alle ynwenners, dan wolle ek de ynwenners dy't oerdei Frysk of Ljouwerters tsjin elkoar prate, yn har taal tadichte wurde.
De nije stêdsdichter is in Grinzer. Ik fyn dat gjin punt. Hy wennet yn Ljouwert - is dus in Ljouwerter.
Fierder wachtsje wy mar ou. Faaks falle de fersen dy't er makket ta. En dêr is er úteinlik foar beneamd. Om gedichten te skriuwen oer wat der bart yn Ljouwert.

Saterdjetemidzje.
De stoarm stiet dwers op it strân en jaget it fine sân mei ferskuorrende feart nei it easten, leech, net heger as ús skuon. Brúnwite golven sjogge wy oer it strân jeien - meast yn rjochte banen, út en troch is de rjochting grillich.
Fassinearjend gesicht.
Ik meitsje dit foar de earste kear yn myn libben mei.
Yn lytse ploechjes lite wy ús fuorttriuwe. Piter seit: "Kinst better net opspringe. Soest samar fleane kinne". Ik gniis. Hy koe wolris gelyk ha.
As wy letter in dúnoergong troch gean, is de stilte ynienen ferdôvjend. Ik kin it lykwols net litte en draai my wer nei't strân ta. Ljochte banen sân giselje oer it strânoerflak. Prachtich natuerferskynsel!
Foar my wie dizze kuier it hichtepunt fan it skriuwerswykein op Skylge. O wis, wy hawwe genôch dien en nijsgjirrige saken oanheard, mar dizze stapperij hie'k net graach misse wollen.

It waard úteinlik de Jan Durkspolder tusken Earnewâld en Aldegea (Sm).
Justermidzje helle Aukje de Hoop my fan hûs en wy rieden nei de fûgelhutte. Underweis makke se al opnames en yn de hutte, sa heal hingjend foar in iepenslein rútsje, beseagen wy de einen dy't sa kalm as wat wiene. Ut en troch kaam in rôffûgel oer en dan wie der wat beweech.
Aukje stelde in fraach en ik prate. Oer de natuer, oer myn ferbûnens mei dit gebiet, oer myn skriuwerskip. Ik ha gjin idee wat ik allegear bejeuzele. Wol wit ik dat de mikrofoan oanstie.
Letter kuieren wy nei de Headamsleat. Aukje stelde in fraach en it prate.
Ik wit fansels net hoe't de opname útpakt. Snein wurdt it útstjoerd op Omrop Fryalânradio. Fan 11 oere ou. Ik sil der dan net nei harkje want op dat stuit bin'k op Skylge. In skriuwerswykein yn de folkshegeskoalle.
Ek aardich, tink.

Der is de sneins op Omrop Fryslânradio in program - fan 11 oant 13 oere - dat nij is. Hoe't it hjit wit ik net, mar yn it earste oere giet Aukje de Hoop mei in gast nei syn of har favorite plakje. En dan prate se oer de natoer.
Fan 'e midzje waard ik belle troch Aukje mei de fraach of ik wat ha mei natoer.
Ja fansels haw ik wat mei de natoer. Mear as de gemiddelde minske, toch ik.
Dat sei ik.
En doe kaam har fraach of ik gast wêze wol yn dat my folslein ûnbekend programma.
Ik ha efkes neitocht en ik ha ja sein.
Wy sille nije wike op stap. Wêrhinne moat ik noch oer neitinke, mar Aukje hellet my op en dan gean wy. Nei myn favorite plakje. Ik bin trouwens benijd watfoar plakje dat wêze sil. Ik bedoel, ik haw gjin echt favoryt plak. Der binne ferskate plakken yn Fryslân dêr't ik graach wat doarmje.
Hawar.

Betink ik my ynienen. Sis ik wer ja tsjin in ûnbekend fenomeen. Spring ik wer yn in aventoer dêr't ik gjin aan fan ha wat it betsjut. Wat wit ik no eins fan de natoer? En kin ik it wol pratende hâlde? Fal ik net ferskriklik troch de koer?
Sokke fragen ynienen.

It aardige fan resinsearjen is dat der út en troch in boek of in steapeltsje boeken besoarge wurdt. Sa earjuster "Doet" - in keunstboek, útjûn troch Utjouwerij Fryslân.
In prachtige útjefte!
Ynbûn mei stofomslach, hast 'full color', net te skiterich formaat.
Tekst yn it Frysk en yn it Nederlâns (mei in gearfetting yn it Ingels achteryn).
No wit ik dat Doet Boersma behalve skilderes ek in betûfte sakefrou is. Neat op tsjin uteraard, want ek keunstners wolle ite en drinke. Mar wat wit ik fierder fan har? No eins allinne mar dat har domisily it Frysk Skildershûs oan 'e Skrâns yn Ljouwert is. Folle fan har wurk haw ik nea sjoen.
Mar dat sil feroarje.
Dit boek jout in fracht oan ynformaasje oer de skilderes, mar benammen lit it har wurk sjen. Yn folle, meast útbundige kleuren. En it binne lânskippen dy't se skilderet. Soms wat oan de tsjustere kant, mar yn de measte gefallen spat it ljocht yn prachtige kleuren fan de foto's yn dit boek.
De kommende wiken sil'k de tekst lêze, mar ik sil benammen de reproduksjes fan har skilderijen besjen. Ris sjen of ik ûnderweis in leafhawwer fan it wurk fan Doet Boersma wurd.
Wat ik my ek foarnommen haw: ik sil de kommende wiken nei Galery Lauswolt yn Olterterp ta. Dêr eksposearret Doet Doersma op't stuit skilderwurk.

It hat in hiel skoft stil west op dizze side. En dat moat oars. Uteinlik haw ik no de tiid om te skriuwen en dat sil dan ek barre.
In foarnimmen foar 2007...
Sa sil ik my wat mear as de ourûne jierren yn Fryske fermiddens bejaan. Om op te snuven wat dêr libbet. En dêr dan op dit plak ferslach fan dwaan.
Boeken - en ek Frysktalige boeken - lês ik noch altyd in soad. Ik hie de gewoante om op in oar plak op dizze side dêr in soarte fan koarte resinsje fan te skriuwen. Barde al in hiel skoft net mear. Moat oars. Sil oars.
De tredde oudieling is 'nijs'. Jat ik meast fan oare internetsiden. Gean ik mei troch, mar dan frekwinter.

No ja, in nij jier is faak de start fan goede foarnimmens.
Mar ik haw it opskreaun. Elk kin it lêze. No moat ik my der oan hâlde.
Mear skriuwe.
En dy nije roman komt der fansels ek wol. Faaks dit jier noch.

Healwei desimber is it altyd rekke. Dat bart al salang 't ik boeken publisearje. Nee, dat it net wier. No ja, it bart al hiel lang.
It lienjild wurdt byskreaun op myn bankrekken.
En fan Lira krij ik in dúdlike, skriftlike ourekken.
Lienjild. Dat is in ryksfergoeding foar de skea dy't ik haw omt myn boeken útliend wurde via de bibletheek. Want dêr wurdt ik net foar betelle. No ja, soks.
Eartiids siet ik dochs wat yn spanning te wachtsjen op dy ourekken. Doe gong it om in substansjeel bedrach. Stelde it noch wat foar. No net mear. Ik krige fan't jier €36,15. Myn boeken waarden mear as 400 kear útliend.
No ja, jo hoege der neat foar te dwaan. It is ekstra jild. Opbringst fan de skriuwerij.
Mar it falt elk jier wer ou. Froeger koene de frou en ik der lekker en sjyk fan út iten en bleau der noch wat oer foar in nije broek of soks. Mar 36 euro... in besite oan in McDonalds?

Fan ein augustus oant fier yn septimber dit jier wie'k mei Sytse van der Werf op stap. Kulturele jûnen fan it Fryske Boek, tsien kear. Prachtige jûnen hân.
Nei in pear jûnen kaam gitarist Johan Keus der by en in kear as twa spile Sytse ek mei Bart Otten, akkordeonist.
Prima muzikanten. Wy koene goed mei elkoar.
Der wie sprake fan in program dat de hearen meitsje soene. Mar dan ek mei in fiolist der by.
Justermidzje wiene de frou en ik yn de Kleasterkapel yn Sybrandahûs. Foar in grut publyk - de tsjerke wie fol - spile Sytse van der Werf en syn kombo twa oeren. Muzyk út wat dan dat program wurde moat. En ik fernaam al gau dat fiolist Hans Battenburg in goede oanfolling is op dat kombo.
De muzyk klonk lekker yn dat smûke tsjerkje. Fansels koe'k de measte nûmers al fan dy Frysk-kulturele jûnen, mar ik krige wol yn de rekken dat it dochs efkes oars wie as doe. Krekt oft de nûmers foller klonken. En wier: de fioel joech dochs in wat oare klank oan it kombo.
Op 25 maart takomme jier moat it program klear wêze. Dan sil ik op 'e nij harkje nei Sytse van der Werf en syn maten. In program mei muzyk en sjongen, mar dêrtuskentroch fertelt de sjonger ferhalen, ljochtet er syn lieten ta.
Bêste formule.

It lûd fan myn computer docht it al in pear dagen net mear, dat ik haw mysels noch net beharkje kinnen op Farskradio. De tekst dy't ik in skoft lyn spruts oer de nije roman fan Josse de Haan ("Elja") yn it Literatuurfabryk op Mercurius (lokale radio fan Ljouwert) is dêr delset. Troch webmaster Cornelis van der Wal.
Ik wit trouwens hast net mear wat ik oer dy roman sei.
Ik hie wat op papier stean, mar troch de omstannichheden tidens de útstjoering fan de earste ferdjipping fan boekhannel De Tille wei, koe 'k my te min konsintrearje. Dat ik haw wat ymprofysearre.
Seker moat yn myn praatsje útkommen wêze dat ik "Elja" in ferrassend boek f­an. In oanrieder foar elkenien dy't fan literatuer hâldt.
Hoe't dy tekst op Farskradio stiet dêr haw ik alle betrouwen yn. In webmaster moat earlik wêze yn wat er docht foar syn klup.
Ik sit de boel letter neiharkje.

Ourûne nacht ferstoar Reimer van Tuinen. Hy is 90 jier wurden.
Ik haw him sydlings kend. Wy moeten elkoar op gearkomsten dêr't skriuwers wiene. Ik brocht him wolris fan Ljouwert nei Bitgum dêr't er in skoft wenne. As wy - de frou en ik - in eintsje omfytsten rekken wy wolris by him yn 'e tún. Dan praten wy in pypfol. Yn Nij Statelân, it âldereinsimtrum yn Menaam, dêr't hy en de frou de lêste jierren tabrochten, haw ik him ien kear sprutsen. Mei de tasizzing dat ik noch ris lâns komme soe, namen wy ouskie. Dat is al in moai skoft lyn.
Reimer van Tuinen wie in aimabele man. In kin my út noch yn net foarstelle dat er wurden hie mei dizze of jinge. Syn glimk, syn kalme wize fan praten - ik sil him my sa herinnerje.
Yn augustus kaam in fiks tal hânfollen minsken byelkoar yn de binnetún fan Nij Statelân. Ta gelegenheid fan Reimer van Tuinen syn 90ste jierdei. Him waard in boekje oanbean: "Myn moaiste fersetsje". In tal fan syn bêste bydragen oan it moanneblêd De Strikel.
It waard in fleurige byienkomst. Mar Reimer van Tuinen wie der sels net by.

Ik waard suver kjel doe't ik justerjûn om in oere as njoggen de earste prognoses fan de ferkiezings ûnder eagen krige. De Partij van de Arbeid - de partij dêr't ik op stimd haw - stie fiks op ferlies. Dat ferlies waard in 'e rin fan de jûn hyltyd grutter. By de einstân waard it min 10.
Gjin hier op myn holle dy't dêr rekken mei holden hie.
Teloarstelling.
Hoe grut moat dy teloarstelling by Wouter Bos (en sa) wol net west ha! Jo stekke gâns tiid en enerzjy yn in kampagne, jo tinke wier dat jo de grutste partij fan it lân wurde - min tsien sitten!

Mar goed. Ferkiezings yn ús lân ferrinne lâns demokratise paden. Dat in útslach ha jo sûnder mis te akseptearjen. De kiezer bepaalt ommers. En dat is in goede saak.

Grutte winst foar de Socialistische Partij.
Ferlies foar de VVD.
It CDA bliuwt de grutste partij yn de Twade Keamer.
Okee. It is net oars.
Opfallend: Geert Wilders syn Partij voor de Vrijheid hellet 9 sitten. Ik tink dat de eardere Lijst Pim Fortuijn is oare namme krigen hat: PvdV.
En no op nei in ynformaasje cq formaasje. Wurdt in slimme saak. It meast logys liket my in koalysje fan CDA/PvdA/SP. In romme mearheid yn de keamer. Mar dan sil der fiks tajûn wurde moatte troch dy klups. En dat is fansels net sa maklik. Mar ja, regeare is ek slikke. Rekken hâlde mei. En sa.
Ek dat is de realiteit yn Nederlân.
Der sil dochs regeard wurde moatte. Linksom of rjochtsom.

Ut en troch folge ik in debat of oar ferkiezingsnijs. Benammen op de televyzje. En ik waard der net froalik fan. Is Nederlân ousakke nei in lân mei in polityk klimaat dêr't dejinge dy't de moaiste gjalp ('oneliner') herhellet de winner wurdt? Giet it tsjintwurdich allinne mar om hapklare brokken?
En dat dan by sa'n bytsje alle partijen!
Ik haw in soad skodholle by alwer in 'debat'. De grutte jonges (en ien famke) doare sa't liket net mear 'djip te gean. Of binne it de sjoernalisten dy't de ferkearde fragen stelle? Ik wit it net mear.
Ik haw foar mysels it beslút nommen dan doch mar wer PvdA te stimmen.

Sa, no bin'k dan echt út it ûnderwiis.
Justermidzje hold ik yn de Koperen Tuin yn Ljouwert myn ouskie. Want ik fyn wol dat jo de ein fan in goed 38-jierrich wurkjen yn it ûnderwiis dúdlik markeare meie. En dat barde: sa'n 80 kollega's en sa fierden it mei my mei.
En hyltyd wer kaam de fraach: wat silst no allegear dwaan?
It antwurd kaam meast fan de fraachstellers sels: skriuwe fansels.
No, dat skriuwen sil der wol fan komme. Ik ha no de tiid en de rêst ommers. Ik ha ek noch genôch goede ideeën yn 'e holle.
Mar wannear't dy der útkomme? Ynearsten nim ik in healjier de tiid om te wennen oan it idee dat ik no net mear hoech te wurkjen.
Want ik fyn dat noch altyd in rare gedachte.

Menno Nicolai is de sechstich efkes foarby. In warber libben leit achter him. Hy soe yn 'e rêst gean kinne. Mar in jier as wat lyn naam er in opfallend beslút: ik wurd kabaretier. Ik gean sealen en sealtsjes by lâns mei in eigenmakke program fan lietsjes en praatsjes.
Nederlânstalich.
Fan't jier naam er in nij beslút: ik meitsje in Frysktalich kabaretprogram.
Ik wol Fryslân feroverje.
Yntusken binne de tariedings yn folle gong. De datum en it plak fan de earste foarstelling (de 'premjêre') binne fêstlein: 12 0ktober 2007 yn De Lawei yn Drachten. Prachtich!
Wêrom skriuw ik oer Menno Nicolai?
No, yn 't foarste plak omt ik bewûndering haw foar immen dy't as goed-sechstichjierrige sokke nije útdagings doart oan te gean. En twads omt ik my der in bytsje by belutsen fiel: ik behoffenje syn Frysk en ik fertaal guon lietsjes,

Hokfoar romans bliuwe yn jo ûnthâld? Fan hokfoar Fryske boeken tinke jo dat se letter ek noch de muoite fan it lêzen wurdich binne, noch lêzen wurde sille?
Mei dy fraach kaam Pieter de Groot hjoed oansetten. Yn de LC. En hy waard fansels ynspirearre troch Ernst Bruinsma, dy't dy fraach in skoft lyn al stelde oan in ploechje 'saakkundigen'.
Pieter wol no de miening fan gewoane lêzers. Krantelêzers.
Ik haw efkes neitocht oer dy fraach.
Wat beskôgje ik - lêzer - as wichtige boeken, boeken dy't de beukers fan hjoeddedei letter noch lêze sille. As se grut binne. En lêze kinne...
Ik kaam yn earste ynstânsje ta dit listke, yn willekeurige folchoarder:
* Anne Wadman: De feestgongers
* Rink van der Velde: De fûke
* Steven de Jong: De Wuttelhaven del
* Tjitte Piebenga: It lyk wurdt oantaast
* Trinus Riemersma: De reade bwarre
* Josse de Haan: Piksjitten op Snyp
* Jo Smit: Bisten en boargers (ferhalen - mei dat ek?)
* Pieter Terpstra: De Gysbert Japiks-trilogy
Dat is myn earste kar. Eins sûnder tefolle neitinken. Mar de list kin feroarje. Faaks dat der boeken bykomme, plak ynnimme fan oare titels. Ik ha noch oant 8 maart de tiid om in 'definitive' list op te stjoeren.

Sjoch ik it listke noch even nei, dan falt my op dat myn kar him beheint ta nei-oarlochse literatuer. It is net oars.

Dat ha wy dus ek wer hân. De reaksjes fan Cor op in berjochtsje fan my. In werhelling fan in werhelling fan in werhelling. Myn burd skynt Cor wer by Saddam Hoesein te bringen - elk syn eigen fassinaasje. En fierder - wêr hie der it ek al wer oer?
O ja, ik bin demint, bejaard en ...
... ik sil fêst noch wol wat oars negatyfs wêze, yn Cor syn eagen.
It is in rare, iensume túnkabouter. Tryst.

Mar wat ik wol slim fyn oan Cor: hy kin net lêze.
Myn fmbû-learlingen (tl) snappe de teksten dy't ik harren foarlis, mar as ik in tekst meitsje dy't noch simpeler is en publisearje dy yn dit "út en troch", dan fiel ik dat Cor dy net snapt. Omt er alles op himsels fan tapassing achtet en dus net relativearje kin.

Is Cor dus dom?
Hoecht net per see. Cor is tefolle fol fan himsels.

Eins hie ik jûn oer de Olympise Winterspelen skriuwe wollen. En dy hie'k dan wer ferbine wollen mei Deense cartoons en mear.
Mar Cor moast ik even ouhannelje. Opdat der gjin misbegryp yn 'e wrâld komt.
Hawar....
Op 'e klok sjoch ik dat it no even foar tolven is. Op bêd dus.

Okee, ik wit dat de web-log fan Cornelis van der Wal rûnom as in 'lachertje' beskôge wurdt, eins allinne mar troch 'freonen' stipe wurdt - mar wat der no bart is net aardich.
Cor wurdt oanfallen.
In Donna Wouda freget om in ynhâldlike réaksje nei 't se him wiidweidich de earen wosk. Cor rekket yn panyk, eamelt wat komyk yn 'e romte en slút letterlik alle diskusjemooglikheid. (No ja, ien berjocht mocht der letter noch even troch...).
It internetblêd Go-Gol (troch Cor f­ûl oanfallen mei withoefolle gjalpen) publisearret in tekening fan Cor as imam dy't de fatwa ouropt.
Huub Mous freget him op Go-Gol poétys ou hoe lyts it lultsje fan Cor is...
Ach ja - sa lies ik mear.
Cor, stadichoan nei de ein fan syn selsoproppen grut opblaasd boarst. Ik bin benijd of ik him hjir yn Fryslân hearre kin, as er leechrint.

Iroany?
Cor soe net witte wat dat is.
Dat der komme wer allerlei 'maatregels tsjin', 'ultimatums' en sa...
Ach jee!

Dochs in fraach: wês foarsichtich mei Cornelis van der Wal, prik net troch syn gjalpen hinne, hein him, stek him fearren yn 'e kont - en freegje asjebreaft net wannear 't der wer in boekje fan him publisearre wurdt.
Wês hoeden mei CvdW.

De folgjende halte yn myn ûnderwiispaad wie yn Drachten, de rykskweekskoalle. Fiif jier siet ik yn dat prachtige gebou oan de Houtleane. In jiermannich letter waard der in nije Pabo boud oan de Ikesingel. De 'kweek' krige in oare funksje.
Legere skoalle Gouderak. Ik ha dêr twa jier wurke as skoalmaster. Doe gong ik nei de Willem de Zwijger, in skoalle foar mafû yn Gouda. Dy legere skoalle ferhuze efkes letter nei in nij gebou - it âlde gebou krige ferskate oare bestimmingen.
De mafû waard ek opheven as skoallegebou.
Mar doe wurke ik al oan Mavo Nijlân oan de Prinsessewei yn Ljouwert. Dêr haw ik lange tiid lesjûn. De namme feroare yn De Delta, letter waard it Piter Jelles. En doe wie it tiid om te ferhúzjen, waard ús oansein. Nei de Nijlânsdyk, dêr't ik op 't stuit út wei del sjoch op in grut bouterrein: Mavo Nijlân is sloopt. Sil in nij gebou komme.
Yntusken is my dúdlik wurden dat de skoalle dêr't ik no wurkje meikoarten delhelle wurdt. Om in part te wurden fan dat nije gebou.
Destruksje. Hat my folge.
Mar it sil myn lêste lyk wurde.
Dat nije gebou sil ik net as learaar meimeitsje.
Noch in jier, dan hâld ik der mei op. Mei lesjaan.

Jûn lei ik healút yn 'e tobbe en ik tocht.
Gewoan, samar wat tinke. En daalk wer ferjitte wat ik tocht.
Hearlik! Jo komme mei in iepen geast yn 'e húskeamer, hâlde de televyzje út.
Mar fan myn tinzen jûn bleau ien gedachte hingjen: ik sit al sûnt myn fjirde jier op skoalle en fan al dy skoallen dêr't ik diel fan wie (learling/learaar) is neat mear fan oer. Ik kom, bin der in skoft en it gebou ferdwynt achter my, wurdt ferneatige of krijt in oare bestimming.
Ik fyn dat in benearjende gedachte.
It is krekt as bin ik in destruksjebedriuw. Ik lit allinne mar liken achter...

It is begûn doe 't ik hartstikke lyts wie. Jonkje yn Surhústerfean. Beukerskoalle yn in part fan it 'koekjesfabryk' - allang weiwurden. Legere skoalle (diel 1): nei de fjirde klasse moasten wy ferfarre nei in hiel nije skoalle. De âld skoalle waard oubrutsen. Waard úteinlik in boumerk. Yntusken stean op it terrein fan wat ik doe de nije skoalle neamde al jierren apparteminten. Myn legere skoalle (diel 2) is folsleine histoary.
En de ulo?
Ek al oubrutsen. Op dat plak stiet in multikultigebou.
Moarn fierder mei dizze treursang.

De dea fan Piter Terpstra, ourûne nacht, kaam foar my ûnferwacht.
Ik hie der gjin rekken mei holden. Op dit stuit.
O, ik wist dat syn sûnens gjin sprekken lije mocht, mar eins hiene wy it dêr noait oer, yn dat lytse skriuwkeammerke rjochts fan de foardoar. Ik seach dat er hyltyd minder op 'e gong waard, ik fernaam dat syn lûd hast gjin artikulaasje mear hie, dat er soms skoften foar him út siet te sjen, as wie er myn oanwêzigens folslein fergetten. It hearde by it âlder wurden, naam ik oan.
Mar deagean - dat hearde net by Piter. Noch lang net.

Piter wie in aardich minske, in freonlik man. Erudyt ek. En dêrom steurde it my faak dat er soms sa lytsachtsjend oer syn eigen literêre krewearjen prate. Stelde neat foar eins, ferhaaltsjes. Ik haw him dêr foaroer gâns fearren yn de kont stutsen, priizge syn romans, syn ûnfoarstelbere fantasij, syn nocht oan fernijing - ik haw Piter Terpstra in grut skriuwer neamd.
Hy glimke dan. Ik sei it. It soe wol sa wêze.

Sûnt hjerst ferline jier haw ik net mear mei him praat. Dat spyt my no. It wie ommers mar in eintsje rinnen fan myn wurk nei syn hûs. Dy petearen, tocht ik, soene wy letter wol wer fuortsette.
Piter Terpstra is ferstoarn, hy waard 86 jier.
Ik bin bliid dat ik him kend haw.

Ik krige de ourûne dagen ferskate e-mailtsjes mei likernôch deselde ynhâld: wêrom jousto gjin werwurd op CvdW syn gedoch op syn deiboek?
In hiel simpel antwurd:
- Ik haw in wike as wat lyn skreaun dat ik nea wer op puberaal gedrach/Cor van der Wal reagearje sil.

Jierren lyn skreau ik ferskate toanielstikken. Ienakters, ornearre foar de jongerein. Middelskoallejongerein eins. Underwerpen: iensumens, de ferhâlding soan/heit, in nij ûnderkommen foar in popgroep, in learaar mei losse hantsjes foar froulju oer, peste op skoalle - sokke teksten.
De Fryske stikken ferskynden by de Stuft, de Nederlânstalige oersettingen by Vink yn Alkmaar.
Beide ferzy's waarden yn de njoggentiger jierren fan de foarige ieu in soad spile. Dat wit ik omt ik ourekkens krige fan it Internationaal Bureau voor Auteurs- en Opvoeringsrechten.
Doe kamen gjin betellings mear.
Mar de stikken waarden noch wol spile. Hearde ik fan myn learlingen, fan kunde. Ut en troch krige ik in krantestikje stastjoerd. Of in útnoadiging om by sa'n útfiering te wêzen.
Men sil de boekjes ûnderling wol liend hawwe. Bart in soad, ha'k begrepen.

Dêrom foel it my op dat ik ferline wike ynienen in I.B.V.A.- ourekken krige. In ploech yn Oldeberkoop har it stik 'Tussenuur' spile en dêr kreas foar betelle. Moai fan de Stellingwervers!

Hjoed krige ik de nije roman fan Gerben Abma yn 'e hûs: "De Brek". Nei tritich jier wer in roman fan dizze Abma. Aardich fansels.
Opfallend fûn ik de tekst op de achterside. Meast - hast altyd eins - befettet dy ynformaasje oer de ynhâld fan it boek. Soms stiet der in bytsje ynformaasje oer de auteur by. Gerben Abma (de auteur skriuwt dy tekst meast sels) hat de boel omdraaid. In soad ynformaasje oer de auteur, in bytsje oer de ynhâld fan it boek.
Idelens? Josels wichtiger fine as jo boek?

Boargemaster Dales fan Ljouwert bedoelt it faak goed, mar soms komt it wat ûngelokkich oer. Hy wol sa graach skoare, punten meitsje, publisiteit. Dat mei. No giet it oer plysjeminsken en it brûken fan de Fryske taal. As er him (want sa wurdt it field troch frisiasten) negatyf útlit oer dy taal (ach, net sa wichtich yn it iepenbier ferkear fan plysjeminsken...) docht bliken hoe'n bytsje er begrypt fan de emoasjonele wearde dy't Friezen oan har taal takenne. Waspenêst!
Mar Dales sil noait tajaan dat er stutsen is. Hy hat ommers altyd gelyk.
Yn syn sok ropt kommissaris F.Wagenaar lyksoartige dingen. Dat foel my echt ou. Fan him hie'k wat mear begryp ferwachte. In Fries ûnder de Friezen. Weake knibbels dus.

De ourûne dagen haw ik oan it klussen west. By dochter Marrit, yn De Pijp yn Amsterdam. Moaie wente, noch lang net ynrjochte - mar, fyn ik, no moat se har sels mar fierder rêde. Wy holpen efkes. Mar se kin it skoan, fierder.

Dat ik haw in dei as fjouwer, fiif sûnder Fryske loggeboel west. Op dat internet dus.
Jûn haw ik myn fêste adressen wer bydel fytst. Dat binne: Sito Wijngaarden, Yva Hokwerda, Wieke de Haan, Cor van der Wal, Ruurdtsje de Haan, Henk van der Veer, Johan Veenstra en Abe de Vries.
Opfallend: allinne Henk en Johan skriuwe elke dei. Dy beide mannen fetsje har deiboektaak hiel searieus op. Dogge der elke dei wat oan - wiidweidich. Moai en apart. Nijsgjirrich, elke dei.
Apart en goed fyn ik ek dat de measte web-loggers in reaksjemooglikheid hawwe. In lêzer kin syn/har aai kwyt. Guon web-loggers slute dy mooglikheid ou, of iepenje de boel allinne foar positive lûden. Ek in kar fansels.
Hawar dus eins. Ik hie net it gefoel eat mist te hawwen. Nei fjouwer dagen.

Wat mysels oanbelanget: hiel bewust út en troch...

Grappich.
Fan 'e moarn woe'k efkes by 'nochtoanunnocht.web-log.nl' sjen wat der foar 'nijs' wie. En ek - benammen eins - wat der fierder ûnder myn namme oan aardige stikjes delset is.
Misse reis!
Dat log is fan 't skerm helle.
Immen hat him blykber ûngemakkelik field ûnder de oandacht.

Sjoch no ris ta: nocht/ûnnocht is werom (19.41 oere)!

Yn it brede web-log.nl-barren bestiet de side http://nochtoanunnocht.web-log.nl. Hat net folle om 'e hakken, mar soms it is aardich en lês in stikje. Noant oan ûnnocht, yndied.
Jo kinne der ek op reagearje.
Die ik juster.
Omt immen ûnder myn namme in stikje skreau. De lafbek! Dat skreau ik: lafbek, lyts minskje.
Wat kinne jo mear dwaan? Neat fansels. Ik haw it by dy iene reaksje litten en ik sil ek net wer reagearje. Dat elke kear as myn namme yn dy kolommen foarbykomt, is it in stikje fan in hiel lyts mantsje sûnder in eigen identiteit, immen dy't him identifisearret mei syn grutte foarbyld...
Achot!

In nij jier - in nije útdaging...


IN GOED 2006 TAWINSKE - warber, lokkich en benammen sûn!

Sa flak foar de tritichste - it is 23.42 oere - moast ik ynienen tinke oan in skoallefreon fan my. In aardige jonge, mar jo hiene neat oan him. Hy bongele der wat by, sis mar. Hy wie der as jo him nedich hiene en hy soarge der foar dat jo gjin lêst fan him hiene.
In perfekte maat.
Hysels lykwols tocht dat er de oanfierder wie, de grutte man, de baas.
Hy hat nea witten dat it oars wie, dat wy him akseptearren as skoallefreon, as maat - gewoan omt er der wie. Of net.
Letter ha 'k noch fan him heard. Ien kear. Hy oppenearre him as dichter. En as sadanich tocht er dat er de grutste wie, de baas, de winner...

Wêrom moast ik oan him tinke? Omt er de stjer wie yn syn eigen soap dy't net iens in soap blykte te wêzen?
Ik haw altyd wat hân mei sielige hûntsjes.

Justermidzje - justerjûn eins - hie'k ynienen it gefoel: ik sjoch op dit stuit nei wat bysûnders, ik sjoch nei wat ik myn fierdere libben ûnthâlde sil, wêr't ik letter oer prate sil.
Reedriden.
Ik stie op de tribune fan Thialf yn 't Hearrenfean.
De rit Rintsje Ritsma tsjin Jochem Uytdehaage.
Fiif kilometer.
Ik wist: dit is de lêste kear dat ik Ritsma sa riden sjoch. Dit is it ouskie fan Ritsma fan it topreedriden. Noch ien kear lit er sjen wa 't er is, wat er wie - in kampioen, grut sportman!
Dat er de rit wûn yn in prachtige persoanlike toptiid fûn ik net iens sa wichtich. Mar de kriich, de sûplesse, it wollen dat er útstriele, dat er sjen liet, wie magistraal. Ik seach in sportman dy't noch ien kear syn keunstke die, dy't noch ien kear sjen liet: dit bin ik.
Prachtich!

Om my hinne publyk dat soks ek oanfielde. Grut applaus, goed seis menuten lang.

Eins soe 'k gjin wurd mear wije moatte oan weblogger Cornelis van der Wal. Dat sielich mantsje earne yn Grins dat gjin oar antwurd hat op in kritys wurd as in skelpartij of in foto plôke fan it internet. In foto fan Sadam hat syn foarkar. Seit genôch eins.
Cornelis neamt himsels dichter.
Dat mei.
Fan in dichter soene jo ferwachtsje dat er respekt hat foar it wurk fan in oare dichter. Jo hoege it wurk fan dy oare dichter net te wurdearjen, mar jo ferwachtsje respekt.
In frjemd wurd foar Cornelis: respekt.
Ik haw ik hekel oan Joop Boomsma, dus dy syn gedichten binne ek waardeloas...
Goddegodgod....
Sielich eins.
En dan ynienen it leedfermaak as Henk van der Veer efkes problemen hat mei it publisearjen fan syn side...

It is no hast healwei ienen de moarns, ik seach krekt op de side (no ja: de webstek) fan Cornelis fan der Wal, fandêr dizze basale reaksje fan myn kant
Ik sil noait wer skriuwe oer CvdW. Ik ferleegje my nea wer ta syn nivo.

O ja, noch ien ding. In tip foar de taalkeunster: is 'ûnthjit' net better as ûntjout"....
Gau ferbetterje!

Oer 't generaal haw ik in hekel oan minsken dy't my lestich falle mei persoanlike, lichaamlike ûngemakken.
Ho, dit is gjin goede sin.
Op 'e nij.
Jo moatte my net lestich falle mei persoanlike krupsjes. Wurd ik ûnwis fan. Kin ik net oer.

In lytse wike lyn neamde ik hjir dat ik gryp hie. Hie'k net dwaan moatten. Gryp is persoanlik, hoege jo in oar net mei op te sadeljen - wat hat dy dêr mei noadich...
Myn ûntskuldigingen, yn modern Frysk: sorry.

Ik lies dochs in soad, de ourûne wike. Tomas Ross. RR van der Leest. Fortinbras Vonk. Tydskriften. No ja, fansels de beide kranten dêr 't wy op abonnearre binne.
En internet.
Ja, ek internet. Lykas it - sa stadichoan - slim út en troch-deiboek fan Cornelis van der Wal. Hy neamt my 'demint' en 'bejaard' en 'net by steat elke dei te skriuwen'. Wylst ik al in moai skoft lyn oanjoech sa no en dan in stikje te ponearjen, fan en ta.
Cor is hast fyftich. Hat de gryp. Hat it drok.
De âld man hat der muoite mei en skriuw elke dei in stikje.
Dan Henk van der Veer.
Respekt!

Seare holle, pinekop, spieren dy't tsjinwurkje, snotterich, ferkâlden, seare kiel, de iene foet net foar de oare sette kinne, skraach in boek lêze kinne, allinne mar op bêd lizze wolle, hoastje, hoastje, hoastje.
As dit symptomen fan gryp binne, dan haw ik op 't stuit de gryp.
Noait earder sa meimakke.
Sliepe, besykje te sliepen.

Ferskate kearen siet ik mei Leen Ferwerda yn it radiofoarum fan Radio Eenhoorn. 'Bútsoeker' fan meast Zwarte Haan, sjoernalist by de Bildtse Post - yn alle gefallen Bildtker yn ieren en sinen. In earlike man, nayf mar oprjocht.
Yntusken is Leen promofearre ta foarumlid by Omrop Fryslân. Wensdjetemidzje, it Journalistenforum.
Ik harkje der faak nei. Meast op de autoradio.
Leen is prominint oanwêzich yn dat foarum. Hy freget oandacht en as er dy hat makket er der wiidweidich gebrûk fan. Gjin interrupsjes, dy raast er oer. Leen hat altyd gelyk.
Faak tsjûget er fan in ûnfoarwaardlik betrouwen yn Amearika, de Feriene Steaten. Kritykloas nimt hy alles oer wat út de koker fan Bush c.s komt. Krityk op Amearika is it slimste wat Leen hearre kin: "Ha jim wolris op in Amearikaans oarlochstsjerkhou west, ha jim dy wite krusen wolris sjoen...".
De Amearikanen, ús befrijers...

Werom nei 2005.

Moarntemidzje sil ik wer nei it Sjoernalistefoarum harkje, fan fjouwer oere ou. Sûnder mis komt de Nederlânse missy nei Afghanistan oan de oarder. Leen is foar, hartstikke foar. Ferplichte oan de Amearikanen en sa...
Guon foarumleden sille in oar lûd hearre litte. Mar Leen sil se oerraze - gjin krityk op Amearika!
Soms sjoch ik Leen krekt foar't er op bêd giet. De hannen gear en de eagen rjochte op dy grutte foto boppe syn bêd - George W Bush.

Ik hear him Ljouwerter ferhaaltsjes foarlêzen op de radio, ik haw him goed kennen leard by it meitsjen fan skripts foar 'Baas boppe baas' - Anne Feddema. Aardige fent.
Fan 'e midzje seach ik in soad nij, min ofte mear nij skilderwurk fan him. "Nu reeds klassiek", yn it Museum Smallingerland, midden yn Drachten.
Skilderwurk. Anne Feddema.
De jonge moat in allemachtigen soad ljocht yn 'e holle ha, in allemachtigen soad kleuren. Mar ek in allemachtigen soad bylden. Te folle om se op ien dei, twa dagen op it "doek" te krijen. (Wat brûkt Anne Feddema trouwens in soad techniken! - fan oaljeferve op skjirpapier oant 'gemengde techniken' yn alle foarmen). As jo troch de sealen fan dit museum rinne, falt jo benammen it kleurige fan dizze útstalling op. In waaierd fan kleur. En dêr hâld ik wol fan. Ik wurd graach foar de harsens slein troch kleur.
Anne Feddma sloech my foar de harsens.
Benammen mei kleur.
Moai.

Wie der ek humor? Ja fansels.
Herakles dy't fjochtet tsjin Cambuur..
Yn it ramt fan de Grykse, mar benammen Romeinske mythology is soks wol aardich.

Jo hawwe fotografen dy't har foto's wiidweidich bewurkje. Allerlei computerprogramma's jowe dy mooglikheid. As ienfâldige sjogger fan dy foto's witte jo dus net yn hoefiere jo besoademitere wurde. Is ek net wichtich fansels. De foto dy't toand wurdt is it einprodukt. En dêr moatte jo it mei dwaan.
By fotografe Rineke Dijkstra haw ik in ambivalint gefoel. Oan de iene kant: set lju op in plak, knip mar en printsje de foto ou op gigantys grut formaat. Keunst!
Oan 'e oare kant: ik waard ûntroerd troch har foto's. Se taasten my yn it moed, se diene wat mei my. Hjir is dus mear oan 'e hân as samar knippe of wiidweidich troch de computer gean.

Ik wie justermidzje yn it Stedelijk Museum fan Amsterdam, lokaasje Post CS.

Grutte tentoanstelling fan foto's fan Rineke Dijkstra. Pertretten. Soms it boppeliff, soms it hiele liif. Faak ien persoan, in inkele kear in groepke. Jonge minsken, benammen jonge minsken - soms hiel jong, faak wat âlder, krekt folwoeksen.
Jo rinne troch de sealen. Jo besjogge de foto's. En jo misse de 'glossy's'. Dy sa moai bewurke foto's dy't ik in wike lyn yn it Groninger Museum seach.
Jo sjogge echte foto's. De platen dy't binne wat se binne. Gjin moai útsochte eftergrûnen. Gewoan: pertretten fan bern en pubers dy't foar harsels de yndruk hawwe sa moai mooglik fotografearre te wurden, mar tagelyk har toane yn alle kwetsberens.
Bern yn baaiklean tsjin de achtergrûn fan in see
Jonge memmen mei krekt berne bern.
Pubers yn in park.
Israelise soldaten behongen mei sjitark.
En sa folle mear.
Ik beseach de foto's en ik waard oandien. Net myn aard oars. Mar de foto's fan Rineke Dijkstra ûntroerden my, soms oan triennen ta.
Lis soks mar ris út...

En hoe wie 't yn Grins?
Frege ik juster.
Yn it Groninger Museum haw ik in soad foto's sjoen. Ut eigen kolleksje. No kin ik it programmaboekje der wol efkes bypakke en oerskriuwe - om sjen te litten hoe goed ik op 'e hichte bin fan dizze dissipline. Dat is net sa, ik bin skraach (!) op 'e hichte. Mar ik haw wol de yndruk dat fotografy hyltyd wichtiger wurdt as monumintaal medium. De kombinaasje fototastel/computer - der is safolle mei te dwaan!
Mar ik seach ek 'gewoane' foto's. Ut earder tiden.
Moai moai moai. Ik haw my de eagen útsjoen.
It Groninger Museum hat te'n lange lêste in 'De Ploeg Paviljoen', basearre op it wurk fan de keunstrjochting dy't neffens my yn Nederlân te min wurdearre wurdt. De Ploeg hat prachtige skilders in kâns jûn om te eksposearjen. Soks pakte faak goed út. Soms ek net.
Ik r­ûn troch dat Paviljoen. Moai wurk. Apart wurk.
Mar ik hie wol de yndruk dat de De Ploegskilders dy't op dit stuit eksposearje yn it Groninger Museum allegear har ferve doedestiids kochten by de selde leverânsier...

De ourûne wike wie'k yn Museum Belvédère yn 't Oranjewâld. En yn it Groninger Museum yn de stêd Grins. Yn beide musea haw ik tuskentroch in hap iten. En dan moat ik sizze: it Groninger Museum wûn it op oustân! Dêr wurdt in besteld broadsje echt ree makke en dêrnei mei soarch en oandacht foar jo delset. En dat is wat oars as in kâld ding út de koelfitrine dat as in ding op jo board smiten wurdt.
Noch wat. Yn it museum yn Grins kin ik nei it konsumearjen fan myn Itaaljaanse hap in sigaarke opstekke. Mar dat is fansels persoanlik geniet.
Ik fyn it altyd skitterend yn't Oranjewâld. De kuier nei dat museum, de keale flakten, it wide wetter en op de achtergrûn in stikje Oranjeskiednis. Ik genietsje fan de fêste kolleksje fan Thom Mercuur - guon skilderstikken rin ik daalk hinne, besjoch se, fiel my waarm wurden. Dan gean ik by 'de rest' lâns.
In nije útstalling is de slachreamme op it gebakje. Meastentiids.
Dit kear wat minder.
Jan Snijder hat in fabuleuze technyk, mar syn griiswytswarte skilderingen sprekke my net oan. Te kâld, te oustannelik - net gaadlik foar in plakje yn ús hûs. Dochs in kritearium.
Spitich.
En hoe wie't yn Grins?
Moarn efkes. Of letter.

In berjochtsje út it Algemeen Dagblad fan juster:

AMSTERDAM - Een oude meester op je doorgaans zo saaie computerscherm? Het Rijksmuseum maakt het mogelijk.
Het museum stelt als eerste museum ter wereld op zijn internetsite een ’widget’ (klein computerprogrammaatje) ter beschikking waardoor het mogelijk is iedere dag een ander topstuk uit de collectie te zien op de desktop. De afbeelding op het scherm doet nog het meest denken aan een koelkastmagneetje.
Met een klik op de muisknop is bovendien op de achterkant van het schilderij de naam van de kunstenaar te lezen, de titel van het werk en een link naar meer informatie.Voor het Rijksmuseum is de widget een van de manieren om zijn schilderijenverzameling te ontsluiten voor een groot publiek.

It seit himsels dat dizze 'widget' al in pear dagen op myn skerm draait. Ik haw sels myn eigen widget: foto's út myn argyf, elke dei in oarenien op myn byldskerm, njonken in plaatsje fan it Ryksmuseum. Ek elke dei in oarenien. Dus.

In minske fynt wat út langer...

Mar hawar, wat ik eins opskriuwe woe: dy widget dêr't it hjir om giet (dy fan it Rijksmuseum dus) is ûntwikkele troch Grrr - it bedriuw fan myn soan.

Mei in heit efkes grutsk wêze...

Yntusken haw ik myn boekje, myn werprintinge yn 'e hannen hân. "Ien foar de wraak". Fan de útjouwer (De Friese Pers Boekerij bv) krige ik tsien eksimplaren tastjoerd.
Moai omslach, fyn ik, mei in kreaze, wat suggestive foto fan Paul Janssen. Is nommen yn it treppehûs fan de skoalle dêr't ik myn wurk doch.
Doe't Paul my doedestiids skille (in auteur praat mei de omslachmakker) frege er: "Moat ik ek mei in flesse ketsjup dwaande?" Immen wurdt deaskopt en -stutsen op de treppen fan in skoalle yn myn boek - logise fraach dus. Bloed! Wy besletten tegearre dat soks foar in omslach wat 'overdone' wêze soe. Te goedkeap ek, want tefoardehânlizzend.
Hawar.
It is in keapsjoch boekje wurden.
Foar €8,75 te besetten yn 'e boekhannel.

Dêr haw ik efkes oer neitocht. Hast twintich gûne foar in pocket...

Ja, ik fyn dat dochs wol lekker.
Twatûzen is de oplage fan "Ien foar de wraak" yn de Merkelrige en ik wit dat soks in soad is yn it Fryske literêre wrâldsje. Twatûzen minsken kinne myn misdiedige earsteling (fan 1988) oer in dei as wat keapje - en se kinne it boekje lêze litte oan withoefolle oaren.
Gôh...
Sinterklaas en Krystman, jim grutte hilligen - ik rekkenje op jimme...
Want ik wol ryk wurde fan myn skriuwery, ik wol dy 600 euro tafoegje oan myn bankrekken.
Mar ik wol benammen dat ik lêzen wurd.
Twatûzen pockets - in moai begjn!

It is, neffens myn keamerklok, acht menuten oer tolven. Nachts.
It is al wer moarn, dus.
Ik bin weir­ûn by de televyzje dêr't wy manmachtich nei Dolf Janzen (s/ss/sz) sieten te sjen. Ik makke my drok oer de man syn Amsterdamse/West-Nederlânse arrogânsje en dat smiet ik wiidweidich yn de groep. Dy man hat safolle preinsje, slimmer noch as Freek de Jonge.
Dominees...
Waard net wurdearre, dy opmerkings fan my en dêrom typje ik dit stikje. Op myn keamer.
En sneup wat op it internet om.

Ik seach efkes by Cor van der Wal (= Farsk). Achot, sneu...
Ik seach ek efkes by Henk van der Veer. Eufoarysk fansels omt in akteur dy't de rol fan Sinterklaas spile yn Snits oankaam. Mei in boat. Op de televyzje (ha'k sjoen) waard dêr in aardich tenielstikje om hinne draaid. Henk hat mear as gelyk: de 90.000 euro dy't foar dit spektakel útlutsen is, komt via toerisme en sa dûbel en dwers werom. Wiene mar mear Fryske stêden har sa bewust fan de macht en kracht fan nasjonale publisiteit!

No'k dochs oan it skriuwen bin: oerdei wiene wy yn Harns dêr't wy in libbene Sinterklaas moeten (in oarenien as op de tv... ik leau noch, leau 'k), dy't al kuierjend it manmachtich opkommen folk betsjinne. Wy wiene yn Museum Hannemahús en wy seagen in hoart yn Galerie De Vis.
En jûn dus televyzje. Ik seach ús nasjonale fuotbalteam ferliezen fan Itaalje - it fielt wol lekker: beide skonken op de grûn.
En ik seach Dolf Durft.

Dat Willem Schoorstra de Fedde Schurerpriis (foar debuten) wûn hat, docht my gjin nij. Ik haw it boek doedestiids yn ien wike twa kear lêzen en soks komt my net al te faak oer. It téma fan de roman fûn ik prachtich útwurke, de taal dy't Willem brûkt (wat modern-âldfrinzich eins) is moai. En de roman hat faart. Ik fyn dat hiel wichtich.
"Swarte ingels" is ien fan de bêste romans dy't ea ferskynd is yn de Fryske skriuwerij.
Mien ik oprjocht!
Willem, lokwinske!

Dat Ruurdtsje de Haan de Fedde-publykspriis wûn hat, hie ik nea ferwachte. Mar ik fyn it wol moai. Ruurdtsje einlings searieus nommen yn de Fryske literatuer. En dat waard ferdomme tiid ek! Se skriuwt har ûngelokkich, makket moaie dingen, mar stjit suver altyd tsjin redaksjes mei foaroardielen oan.
Ruurdtsje - prachtich!!

Ja, ik bin it oan guon lêzers fan myn út en troch-stikjes eins wol ferplichte: in réaksje op Cornelis van der Wal syn ...eh ... aparte stikje fan hjoed. Dat dan blykber in réaksje is op myn stikje fan juster. Ik haw der eins gjin nocht oan en skriuw werom op leechhollige skriuwerij, mar der kamen via de mail wat opmerkings, wat fragen.

Cornelis hat in soarte fan weblog yn ús www. Ik nim alle weblogs serieus. Ek dat fan Cor dus. As ik syn lytse stikjes lês, haw ik in gefoel fan: in aike lein, in keutel.. en fierder?
Fierder niks.
Omt der fierder niks stiet.
Leechte.
Skreau ik juster.

Mar ik soe yngean op syn stikje fan hjoed. Wat dus allegear satire is, irony en sa. Humor....
Ik stel in pear saken fêst.
Van der Wal kin net lêze.
Van der Wal hat gjin histoarys besef (ek al is dan mar fan in jier foarby)
Van der Wal kin net oer persoanlike krityk.
Van der Wal wol allinne mar komplimintsjes.
Van der Wal kin saak (syn weblog) en persoan (persoan) net skiede.
Hawar...
Van der Wal skriuwt hjoed dat ik foarbyfytst bin (myn wurden) troch de jongerein. Hy sjocht de skriuwerij op it internet as in kompetysje. No ik net. En de jongerein, wa is dat? Cor - hast fyftiger.
Ik bin in demente bejaarde neffens Van der Wal. Mendje gean ik wer nei myn wurk. Myn learlingen fiele hierfijn oan as ik noch funksjonearje.

Dit is trouwens it momint yn myn skriuwerij fan hjoed dat ik tink: moat ik dit stean litte of wisse.
Ik lit it stean.
It is hast tolve oere. Tiid foar in bejaarde om op bêd.

God, wat in tiid bestege oan in dombo!

(Foar lêzers dy't gjin flau idee hawwe wêr't dit oer giet - it giet oer ien frustrearre mantsje dy't him graach as grut dichter affisjearret - it giet dus nergens oer).

In dei as fjouwer op stap west. Nei oarden dêr't gjin ferlet wie fan Fryske webloggers - dy't ek net beskikber wiene trouwens. Faaks wol, mar ik hie gjin belangstelling.
Jûn haw ik lykwols wer in rûntsje makke. By de deiboekskriuwers del.
In koart rûntje. Ik haw neat mist, die bliken.
Johan, Henk, Yva, Ruurdtsje, Cornelis, Sito en guon oaren - ikke en iksels.
It is net oars.
Elke weblog hat wol wat nijsgjirrichs te melden, mar de leechte dy't my temjitte komt út de webside fan Cornelis van der Wal is opfallend. Al wiken, al moannen.
Dea. Neat nijs. Tryst.

Achot, betink ik my ynienen. Ik haw Cor wer minúsje jûn om op my te sjitten... Kin er wer efkes foarút. Mei plaatsjes en sa.
Achot...
Tip foar CvdW: swij my dea. Meitsje dysels minder belachlik.

Oan fan 'e moarn ta wie'k net fan doel en reizgje ou nei Drachten, nei it Frânse Pleintsje - Fryske boekemerk, de ousluter fan de sutelaksje.
Jo drinke kofje, sneupe troch de berch oan kranten, dogge boadskippen, ite in hap. Noch altyd gjin Drachten yn't sin. Wichtichste motyf: wat haw ik dêr te sykjen, ik ha eins gjin boek yn de oanbieding.
Om kertier foar ienen sei Jenny: "Soest hast net ris dy kant út?"
Wy glimken efkes. Myn frou ken my better as iksels my ken. Dat om ien oere ried ik 'dy kant' út. Dochs nei de boekemerk.
Tradysje eins. Haw ik oait in jier oerslein?
Reuny. Ik skodde hannen mei auteurs dêr't ik eins allinne yn Drachten mei fûstkje. Ek al sa'n tradysje.
Mar auteurs wiene der genôch. En geandewei de midzje kamen der ek hyltyd mear keapers. Dat doe't Durk Hibma oan 'e ein fan 'e dei ferklearre - yn 'e boppeseal fan Kafee Marktzicht - dat der hjoed foar goed seiseininhealtûzen euro hannel dien wie, die my dat eins gjin nij. Applaus. Durk fertelde ek dat útgien wie fan 220.000 euro wat de totale sutelaksje oanbelanget, dat troch allerhande omstannichheden dat sifer nei ûnderen bysteld wurde moast en dat wy dochs noch boppe de 210 tûzen euro útkommen wiene. Applaus.
Hawar, it waard glûpende kâld op de merk.
Ik haw ferskate rûntjes rûn, sa bleau ik in bytsje waarm. In prate de mûle wol bryk fansels. Want elke auteur hat in ferhaal en ik haw altyd in antwurd, in reaksje.
Hie immen my mist as ik der net west hie, fan 'e midzje?
Nee fansels.
Mar ik bin wol bliid dat ik der wie.
In hiel soad ynformaasje wie oan my foarbygien. Nijsgjirrige ynformaasje.
Tagelyk: ik hie dy bon foar ferkeard parkearen wol besparre. As ik thús bleaun wie.

Ik ha my wol efkes yn 'e eagen wreaun, mar dat feroare neat oan it byld.
Hjoed yn Drachten, yngong Rengerpark: in mem wylde ein mei fiif lytse, giele pykjes.
16 oktober - de natuer is raar yn 'e war.

Josse de Haan hat de ourûne wike in slimme operaasje ûndergien. Aorta ferstoppe, bloedbanen yn 'e knipe, soksoarte fan klachten. Mar - in mail út Baskelân - hy fielt him no wer goed. En is optein oer de medise behanneling dêr. De neisoarch giet yn ferskate talen. It libben laket him wer ta.

De twade printinge fan myn misdiedroman "Ien foar de wraak" moat oer in wike as wat yn de winkel lizze. Haw ik begrepen. Aardich fyn ik dat der in folslein nij omslach foar dizze nije útjefte makke is, mei in foto fan Paul Janssen.
In twade printinge fan in boek. Op himsels hiel moai. De roman is al jierren úferkocht.
Dochs haw ik der net echt in jûchheigefoel by. Niks kreatyf, werprintinge fan in boek dat ik hiel lang lyn al skreau...
In better gefoel haw ik yn 't foar oer in nij boek fan myn hân. Ferskynt begjin 2006.

Hjoed by de post in brief fan it Skriuwersboun. Ik haw efkes skodholle: bestiet dy klup noch?
Ja dus.
As internetminske haw ik de ourûne moannen ferskate kearen lâns west op de site fan datselde Skriuwersboun en ik miende dat de skriuwersklup in leafdefolle dea stoarn wie, bestie út leechte en wat dêr fierder achter sit.
Efkes dit: it Skriuwersboun is ea oprjochte om de belangen fan Fryske skriuwers te behertigjen en om dyselde skriuwers stipe te jaan yn alles dêr't stipe nedich wie of is.
Soks. Likernôch.
Ik bin lid fan de klup. Ik haw in healjier lyn neitocht oer de fraach: moat ik lid bliuwe? Myn harsens seine nee, myn fefoel sei ja. Trou. Ik bin noch altyd lid.
It Skriuwersboun organisearret - stie yn it brief fan hjoed - twa oehedens. Jo kinne by Bouke Oldenhof (op 'e Rolbrêge by De Tynje) in kursus tenielskriuwen folgje. Ik lies wat dêr oan 'e oarder komt, jo moatte jo hiele gefoel op 'e tafel smite, jo moatte hiel djip yn josels gean om tenielteksten skriuwe te kinnen, dat ik sei by mysels: nee. Ik haw myn grutskens..
It twadde ding is in foarljochtng oer romanskriuwerij. Mei Durk van der Ploeg en in stikmannich jonge auteurs dy't wurkje oan de 'nije modernen'.
Dat liket my wol aardich.
Leare hoe't jo in roman skriuwe.

En dan ha je ek noch de Fedde Schurerpriis. Foar debuten. Yn alle kategoryën. Berneboek foar dichtbondel oer, roman foaroer ferhalebondel, toaniel versus, no ja - jo meie it neame.
Apels en parren.
Fergelykje mar.
Jûn haw ik op Fryslan.nl/Fedde Schurer sjoen. Wêr kin ik út kieze?
En dan falt my ien ding op. In wichtich ding. Ik stel nei oanlieding fan dy list fêst: de Fryske literatuer libbet as in hart! Wat binne der in soad auteurs dy't fan in útjouwerij de kâns krigen om te publisearjen! En mei sukses. Wat in ferriking fan de Fryske skriuwerij.

Hie Abe de Vries net in kâns fan Bornmeer krige, hy wie gjin Gysbertwinner 2005 wurden.

Ik haw de list fan debuten besjoen. Fansels koe'k allinne mar kieze út de boeken dy't ik lêzen haw. Elmar Kuiper, Willem Schoorstra, Bouke van der Hem, Aggie van der Meer, Abe de Vries - nammen rûgelen foar de eagen lâns. Ik sei tsjin mysels: kieze, jûn, op slach!
En ik keas foar 'Swarte ingels' fan Willem Schoorstra.

Ik lês krekt yn it deiboek fan Henk van der Veer dat hy om in oere as fiif hinne (út betroubere boarne) fernommen hat dat de Gysbert Japikspriis 2005 - foar poëzij - nei Abe de Vries giet.
Ik leau Henk op slach.
Dat: Abe, lokwinske!
Ik hie dy, Abe, net op myn persoanlike list foar dizze priis stean. Mar dat is neat bysûnders. Ik haw altyd oaren as de úteinlike priiswinners op myn privélist.
Mar mei dizze bekroaning kin ik libje. Fansels.
Dat ik sil my jûn wer ris bejaan yn de twade dichtbondel fan Abe de Vries.

Myn artikeltsje fan juster.
Cornelis van der Wal syn reaksje fan hjoed.
In pavlov-reaksje yn syn suverste foarm.
Foer foar dommens. Mar it kin ek wêze dat Cornelis van der Wal noch nea fan de hear Pavlov heard hat, fan syn ekspeariminten mei bisten dy't reagearje op de meast basale prikkels.
Grins. Wenplak. Tsja...
It kin.
Mar sa'n simpele siel fertrou jo dochs gjin Gysbert Japikspriis ta...

In wike as wat haw ik de nije lay out (de opmaak, sis mar) fan it digitale tydskrift Farsk yn 'e gaten holden. Alle nije bewegings, ûndernimmens, klups - alles wat nij is hâld ik yn 'e gaten. Omt wat nij is faak nijsgjirrich is. Innovatyf...
Fan it begjin ou oan fûn ik dat de nije opmaak fan Farsk net doocht. Te rommelich. Jo moatte hiel goed op de begjinside speure nei nije bydragen, nije ûnderwerpen. It is wat kleur oanbelanget tefolle fan itselde en wat dy granny smith no sa prominint yn byld moat...
Lit my it hiel hoeden formulearje: Farsk ûnderskiedt him mei dizze lay out op gjin inkele wize fan safolle oare siden dêr 't ik lâns fytste, op it internet. It is sadwaande in side lykas safolle oare siden.
Spitich.
Want der sil in soad enerzjy yn de nije opmaak stutsen wêze.

En no wit ik: Cor van der Wal hat as webmaster hartstikke syn bêst dien. Dat ik wit ek (mei dit skriuwen): ik krij in hoop stront oer my hinne, want wat Cor docht meie jo eins gjin krityk op hawwe, dat is yn't foar al geniaal... tinkt en wit Cor
Mar soms kin it de 'master' misse.

In feit is ek: de ynhâld fan Farsk is noch altyd poerbêst.

Fan 'e midzje wie 'k yn 'e hûs by Steven Sterk. Op 'e Slûswei yn De Feanhoop.
Kaam sa.
Steven stelt dit wykein syn hûs iepen om nij wurk sjen te litten fan Sjoerd de Vries. No ja, nij... In part fan it wurk dat ik fan 'e midzje beseach (skilderijen fansels) wie earder al te besjen yn Steven syn ramsjboekhannel yn Utrecht. Mar hawar - it wie resint wurk.
Foer foar ynfestearders.
Hearde ik fan 'e midzje, yn Steven syn gastfrije húskeamer: "Ik heb toch maar een optie genomen op dat leuke werkje met dat riet en zo. Sjoerd is een naam, toch. Morgen kopen, denk ik. Aan Sjoerd val je je toch geen bult, toch?".
Ik bin in leafhawwer fan de skilderijen fan Sjoerd de Vries. Ik fyn wat er docht mei dat 'gelaagd karton' bûtengewoan. Ik besykje fan syn wurk te genietsjen. Ik besykje net nei syn skilderijen te sjen as keapwaar, as in ynfestearring foar letter.
Sjoerd makke altyd bysûndere skilderijen.
En dochs.
Op in pear skilderstikken nei yn de keamer, de hal, de keuken, de bykeuken fan Steven Sterk syn hûs, oerhearske by my in gefoel fan teloarstelling. Foar de earste kear yn myn libben moast ik tajaan dat ik skilderijen fan Sjoerd de Vries net moai fûn. Of better: minder ynteressant.
Keunstkenners sille dêr oars oer tinke.
Ik haw in kuier troch De Feanhoop makke. Wie aardich.

Hjoed ha wy meidien oan it jierlikse feestje fan de buertferiening. Dat betsjutte fannemidzje in fytstocht en jûn in barbecue yn in tinte dy't deun foar ús hûs stiet. Hoe orizjineel wolle jo it hawwe... Yn alle gefallen: sa te hearren duorret it feestje noch wol even troch (op't stuit:23.51 oere).
Tusken fytsen en barbecue wie'k yn de studio fan Radio Eenhoorn. De hearen Jansma en Wijngaarden holden literêr kafee. Ik wie útnoege om wat te fertellen oer guon boeken dy't ik lies. Ik wurd om de trije of fjouwer wiken útnoege om oer boeken te praten. Fêste meiwurker.
Ik sei wat oer 'De iishilligen' fan Durk van der Ploeg, oer 'Rachlan' fan Neeltsje (nee: Neeltje) Bonnema en oer 'Ritueel' fan Piter Boersma. Trije ferskillende dissiplines (roman, ferhalen, gedichten), trije ferskillende útjouwers (Friese Pers, Venus, Koperative Utjouwerij) - gôh!
Ik hearde dat de hearen Jansma/Wijngaarden har radioprogramma feroarje wolle. Mear struktuer, mear fan te foaren neitinke oer wat se dwaan sille, mear in setsje reade lijnen.
Ik hie ien adfys: net dwaan! Gewoan it gefoel it wurk dwaan litte.

Hawar.
It is a njonkenlytsen kertier oer tolven. Hjoed waard al moarn. It feestje yn de tinte duorret en duorret. Lûde muzyk en meisjongerij. André Hazes hear ik. Guon manlju balte oer alles hinne. Feest!

No fyn ik it sa stadichoan wol tiid wurden dat de Gysbert Japikspriis 2005 ta in útdragen saak wurdt. Guon dichters (want dêr draait it fan 't jier ommers om) wurde gek fan it wachtsjen, sliepe amper, sitte de hiele dei (en nacht sa njonkenlytsen) by de telefoan en wachtsje op de stim fan Bertus Mulder - de deputearre dy't neffens oerlevering de beslissing fan de sjury trochdocht oan de winner.

No sil ik fan 't jier dy priis net winne, mar ik harkje wol elke dei nei it nijs fan Omrop Fryslân, ik besjoch de foarside fan de LC: is de winner bekend?

It moat foar de belanghawwenden hast ûndraachlik wêze. Wannear wurd ik belle troch Bertus? Wannear fernim ik dat in oar as my de GJ-priis wûn hat?
Hawar, it tamtammet al wiken yn dichterlik Fryslân. De meast idioate foarûnderstellings wurde opskreaun en útsprutsen (de sjury soe slaande deilis wêze, de deputearre soe de útslach net akseptearje, der wie gjin prizensweardige dichter te finen) en dat is prachtich. Mar ik fyn, it hat no lang genôch duorre. Jo kinne it dichters net langer oandwaan en swij.
My ek net trouwens.
Ik wol graach skriuwe dat it in flater is en bekroanje krekt dy dichter...

In tige aardige ferrassing, sneintemidzje, wie ek de oanwêzigens fan Ruurdtsje de Haan.
In jiermannich lyn learde ik har digitaal kennen as de dichteresse Miranda Mei. Se stjoerde my in stikmannich fersen ta dêr't ik myn sechje oer dwaan mocht. Ik fûn dy fersen sa aardich, dat ik skreau stimulearjende wurden. Ik krige mear fersen fan har ûnder eagen, in ferhaal.
Letter wie'k in trou besiker fan har web-log, dêr't se elke dei oan skreau. Myn wurdearring foar har skriuwdrift woeks. En it die my deugd dat se op dat log út en troch in fers publisearre. Ik fielde wat fan teloarstelling doe't se mei dat log ophold.
In wykmannich lyn waard ik op 'e hichte brocht fan de siden www.perspektyf.nl - in nij skriuwersplatform foar nij en al wat âlder talint. Redaksje Ruurdtsje de Haan en Geertruida van Assen.
Gâns kontakt hie'k mei Ruurdtsje. Mar ik hie har libbensliif nea moete.
Dat feroare dus doe 't se sneintemidzje foar my stie. As gast op myn 'feestje'. Plezierige ferrassing, plezierich frommis.

In wike as fiif, seis lyn waard ik sechstich. Wy wiene op Kreta dy deis, dat gjin drokte.
Werom fan fakânsje ha wy dy jierdei noflik be-iten mei de bern. Klear. Op nei de 61.
Tocht ik.
Net rekken holden mei de kréative kwaliteiten fan ús bern fansels. Bern, dy 't 60 dochs in leeftiid fine om in feestje om hinne te breidzjen.
Die fan 'e midzje bliken.
Oan trije oere ta wist ik fan neat, hartstikke fan neat. Ik hie my mei in dreech boek deljûn yn 'e tún, doe 't ik allerlei beweech om my hinne fernaam. Ballonnen waarden delhinge, ferskate lekkere hapkes ferskynden op 'e tafels. Drankflessen waarden iepenlutsen. Ik waard my pas bewust fan in wat oars as oarse midzje doe 't Trinus Riemersma en Dyn myn lêzerij ferballen. Johan Veenstra, Meindert Bylsma, Riek Landman, Durk Hibma, Tiny Mulder, Piter Terpstra, Hessel van der Wal, Akky van der Veer... en mear freonen-skriuwers follen ús tún.
Ik - wiidweidich ûnnoazelsma - fernaam dat de bern myn sechstichste jierdei ûnderstreekje woene. Se noegen dus skriuwers út. Befreone skriuwers, want se hiene al efkes sneupt yn myn adresseboek.
En ik wist fan neat dus. Folslein oerrompele.
En al dy skriuwers en skriuwsters hiene in tekst skreaun foar in freoneboek dat ús bern ferskine lieten yn in skitterende útjefte.
Wylst wy yn 'e tún sieten, fan 'e midzje, seach ik it hear oer. Ik fielde my lokkich yn dit selskip.
Wat ha wy prachtige bern. Toch ik doe. En letter.
Fansels. Letter mear.

Dochs wol in aardige erfaring, mendjetejûn. Manmachtich wiene se opkommen, de froulju-sutelers fan de krite Mantgum en de wide wrâld der omhinne. Ik presintearre, Adri de Boer song syn lieten, Wike de Haan hold in praatsje út namme fan it Fryske Boek. En dêrnei hie'k in interview mei Auck Peanstra, dy't ik dêrnei frege om wat foar te lêzen. Ut eigen wurk.
Auck is in (benammen) skriuwster foar bern. Se lies dus ek har berneliteratuer foar. En it wie as hearden jo dy spjelde fallen, sa stil wie it. Auck hie se oan in toutsje.
Nei't skoft lies se mear foar. Wer dy grutte oandacht!
Ik ha sa stadichoan knap wat fan sokke jûnen meimakke (as presintator), mar as my ien ding dúdlik wurden is, is it dit: binne jo in skriuwer of in skriuwster, binne jo ferneamd of wat minder, ha jo in grut oeuvre by elkoar skreaun of binne jo in begjinnend auteur, binne jo jong of âld, dichter of proazaskriuwer - it is net fan belang. De presintaasje, dêr giet it om. Hoe bringe jo it eigen wurk oer it fuotljocht, hoe pakke jo de minsken foar jo oer by de earen, hoe komme jo oer as skriuwer/skriuwster. Dat bepaalt jo sukses.
Goed foarlêze kinne. Dat is in hiele punt.
Auck Peanstra kin dat. Har berneliteratuer waard suver mei ynholden asem beharke. Prachtich!
Wat binne dit moaie jûnen, trouwens. De kulturele jûnen foar de sutelers fan de sutelaksje fan it Fryske Boek.

Sa begjin septimber, ein augustus sjoch ik altyd efkes werom op myn eigen lêshistoarje: wat lies ik it ourûne jier oan romans en wat fûn ik fan dy boeken. Soks. En altyd docht bliken dat ik in allemachtigen soad lies, mar dat mar in bytsje fan wat ik lies yndruk makke.
Ik lês benammen Nederlânse en Ingelse/Amerikaanse misdiedliteratuer. Mar as ik dan weromsjoch op in jier achter my, dan binne it dochs benammen de mear literêre boeken dy't yn't ûnthâld bliuwe.
Kom ik letter op werom.

Ik lies ek Frysk fansels. Proaza en poëzij. Ik besykje wat der ferskynt oan Fryske literatuer by te hâlden, safolle mooglik.
Ik skat yn dat ik it ourûne jier minimaal tritich Frysktalige boeken lies.
No ja, dat sil sa'n bytsje jilde foar elkenien dy't him yn de Fryske literatuer beweecht.
Tink ik.
Yntusken haw ik in listke fan fiif gearstald. Fan Fryske proazawurden dy't ik it ourûne jier lies en dy't ik it bêst beoardiele. It measte geniet oan belibbe.
5 - Bouke van der Hem: It poadiumbeest
4 - Durk van der Ploeg: Sykjend nei it lêste hûs
3 - Wilco Berga: Eilândochters
2 - Durk van der Ploeg: De iishilligen
1 - Harmen Wind: It ferset

Der binne minsken dy't har tige drok meitsje oer de beslissing fan de Gysbert Japikssjury. Omt dat beslút noch net iepenbier makke is. Dat skynt dit jier tige let te wêzen, hear (en lês) ik. Soe der wat oan 'e hân wêze? Gjin ienriedigens yn de jury?
Efkes in feit. Fjouwer jier lyn waard de priiswinner Gysbert-poëzij yn de twadde wike fan septimber bekend makke.

Justerjûn sette foar my de sutelaksje '05 útein. Mei Aly van der Mark presintearje ik fan 't jier (om bar) de saneamde kulturele jûnen, dy 't ornearre binne foar de sutelers yn in bepaalde regio. In praatsje fan immen fan it Fryske Boek, in skriuwer en in muzikant (of in pear muzikanten). De skriuwer fan tsjinst op 'e Gerdyk wie Piter Boersma. Wy hiene in aardich petear (interview). Piter in minder introfert as ik altyd tocht ha. Adri de Boer is in sjonger dy't sokke jûnen wol sfear bringe kin.

In dei as wat lyn lies ik de lêste siden fan 'De iishilligen', al wer in monumintale roman fan Durk van der Ploeg. Ut en troch ploegje jo troch in brij fan suver argaysk Frysk, mar blinder: wat kin dy man skriuwe, wat kin hy in ferhaal delsette! As hy jo ien kear by't ear hat, lit er net wer los.

Sjit my ynienen yn 't sin: soe 't net in grutte grap wêze as de grutste proazaskriuwer fan Fryslân de Gysbert Japikspriis krige foar de poëzijbondel 'Troch kadastrale fjilden'?

In part fan de (lette) jûn haw ik bestege oan it Fryke internet. Farsk en Erosmos fansels. De foarums. No, dy fan Farsk libbet net mear en dy fan Erosmos wie út de loft doe 't ik der seach. Letter haw ik it nochris besocht en doe koe'k lêze.
Godallemachtich! Is der wier immen dy't dit allegear mei it folle ferstân lêst?
En pseudonimen: hokker dwylsinnige skriuwt ûnder de namme Adolf Kalma sokke teksten?
Hokfoar ferknipte geast betinkt sa'n skûlnamme.
Iroany fansels....
Ik seach by Henk van der Veer. Safolle fan hyltyd mar wer itselde.
Ik seach by Cornelis van der Wal.
Hoe idel kin in minske wêze...
Ik slet ou mei Johan Veenstra.
Tsja.

Wat de eksamenklassen oanbelanget, is de ein fan it skoallejier hast besyld. Mei har sit ik yn dy ûnbestimde fase dy't him elk jier wer oankundiget.
Mûnlinge tentamens op't stuit. Literatuer. De bern komme om bar by my lâns en fertelle oer de boeken dy't se liezen, oer gedichten, oer lytse wurkstikjes. Ensfh. Ik mei dan in sifer jaan. Meast binne wy beide tefreden, it bern en ik. Soms giet it wat minder. As in learling tinkt dat er him/har allinne wol rêde koe mei de úttreksels dy't op it internet te finen binne.
Neat nijs ûnder de sinne fansels. Wy hiene úttrekselboeken eartiids...
Dan komt de eksamentrening, fakânsje, noch mear eksamentrening - en úteinlik dan dat frekte eksamen sels.
En de korreksje. Foar my dan.
De bern hawwe skjin har nocht. Dat is oan alles te fernimmen. Se sjogge glêzich út de eagen, hingje al moalpûden yn 'e bank, binne net foarút te brânen. En ik? Ik besykje entûsjast te wêzen. Want ik bin fan betinken dat se noch lang net klear binne foar it eksamen, wylst de learlingen der wis fan binne dat se alles sa stadichoan wol witte.
Tsja.
Wrotte dus. Tsjin better witten yn. Tsjin de stream op.
En ek: aansen is der wer fakânsje. Want dy wissichheid hat in skoalmaster: hy hat of hy kriget fakânsje....

Sa, it berjocht oer it smelle paad fan Cornelis van der Wal hat hjir lang genôch stien. It hat yn alle gefallen ien wichtich feit opsmiten: Cor kin dus yndied net lêze.
Op fersyk fan withoefolle e-mailers sis ik ta: ik skriuw noait wer oer de log fan Cor. It binne tefolle skotten foar iepen doel. Te maklik om sukses te hawwen...

Wa't de saneamde diskusjes oer (ja, ik koe it mei myn simpele ferstân ek net mear byfytse - ik wist dus ek net mear wêr't it oer gong) de saneamde diskusje oer de diskusje op Farsk en Erosmos in hoart folge hat, kin fan dit momint ou rêstich sliepe: beide foara binne sletten. Dat sil wol in djippere betsjutting hawwe (tink ik, wit ik net), mar fan no ou hoech ik net twangmjittich mear mear dy kant út te surfen.
Is dat spitich?
Farsk en Erosmos biede mear as sa'n dwylsinnich foarum.

Dat jildt trouwens ek foar De Moanne en Hjir. Fryske literatuer en fierdere kultuer.

Ik fiel suver in ferlet en skriuw elke dei in stikje, begjin wer mei in deiboek. As soe 't allinne mar wêze en reagearje op de simpele stikjes fan Cornelis van der Wal.
Cornelisvanderwal.web... eeh...
Cor hold in hoart in deiboek by op sa'n web.log. Yn 't earstoan fûn ik dat aardich om te lêzen. Ik bedoel: Cor is dochs in soarte fan skriuwer, dichter eins. Nei in skoft waard it ferfeelsum. Te folle ikke en nochris ikke, te min erudysje.
Ik heakke ou. Dus.

In wike as wat lyn hie ek Cornelis yn 'e rekken dat syn web.log-stikjes oerstallich wurden wiene. Ik bin allang gjin deiboekskriuwer mear, mar dochs waard ik withoefaak oansprutsen op it bestean fan simpele logs en dy fan Cor waard faak neamd.

Cor hold de eare oan himsels.
Ein web.log.Cor. Of soks.
Klear. Dus. Tocht elkenien.
Mar nee.
Cor sette in wike as wat lyn wer útein. Mei in wyklikse kultuerrubryk....
Kultuer....
Ikke... ikke.... ikke... Kultuer mei Cor is dus Cor.
Godallemachtich!
Ien ding is wis: ik doch hjir net mear oan mei.

Fan 'e midzje haw ik op dit plak in stikje fuorthelle. In bernachtich stikje - fûn ik doe't ik it werom lies - oer Cornelis van der Wal. Komt by, ik krige trije e-mails fan lêzers mei deselde fraach: wa yn fredesnamme is Cornelis van der Wal?
Tsja...

Hoefolle romans kin in sljochtwei lêzer ta him nimme? Yn 'e wike, yn 'e moanne, yn in jier? It is in fraach dy't my wolris steld wurdt. Dêr is fansels gjin antwurd op te jaan. Ik ken minsken dy't tsien romans yn 't jier lêze en dêrby it idee hawwe dat soks wol aardich modaal is. Lêsten prate ik mei in frou dy't sei dat se gemiddeld trije romans yn 'e wike lies. Dat is sa'n 150 jiers. Okee.
Der is in test op it internet dy't - as jo earlik antwurdzje - bepaalt of jo modaal of tefolle drinke. It giet dan om alkoholise drankjes fansels. Ik drink tefolle.
Kin jo ek tefolle lêze?
Neffens my noait.
Mar foar de wissichheid haw ik ien en oar byholden. De ourûne twa wiken. Wat lies ik?
De boekewikegeskinken fan De Jong en Wolkers fansels. 'Regaad yn 'e himel' fan Steven Sterk. 'Doorgeschoten' fan René Appel. 'Bloed aan de paal' fan Tomas Ross, in roman fan Ian Rankin, ferhalen fan Bob Mendes, "Eilândochters' fan Wilco Berga (wie'k mei dwaande). No bin ik healwei 'Kort Amerikaans' fan Jan Wolkers. In werlêzing - mei tank oan de Volkskrant.
Is dit modaal?
Foar my al. Mar dat is gjin mjitstêf. Seker gjin algemien gemiddelde.

Soms ha jo it gefoel dat jo efkes fierder binne as de oaren dy't ús wrâld befolkje. Dat jo foar de 'kloft' útrinne. Dat jo eins befoarrjochte binne.
Dat gefoel hie ik juster.
It stelt allegear neat foar, mar ik haw dochs efkes oanstriid en skriuw it op.

Ik wie justermidzje yn in boekhannel, kocht in boek, snipte fan in tafel it boekewikegeskink fan Jan Wolkers mei en ek it boekewike-essee fan Henk fan Os. Breed glimkjend stie ik foar de ferkeapster. Ik hie myn dingen dien.
'Dat kin noch net', sei de juffer.
Ik beseach har mei oplutsen wynbrauwen.
En ik krige in ferhaal oer de Boekewike dy't net earder as wensdje úteinsette. Wolkers en Van Os net earder te besetten as wensdje.
'Okee', sei'k. "Ik bin yn 'e war. Wensdje helje ik dizze boeken wol op. Gjin probleem".
Ik fernaam hymjen achter my.
'Ach Boomsma, gjin probleem. Nimme jo dit pakketsje mar mei. Jo prate der fierder net oer wol?'
De eigneresse fan de boekhannel.
Troch har wie ik werkend as Joop Boomsma, grut skriuwer en dichter, noch grutter deiboekskriuwer, pylder fan de Fryske kultuer. En yn har winkel!

Wat ik eins sizze woe: moarn begjin de Boekenweek en fan moarn ou krijt elk dy't boeken keapet it 'geskink'' der op ta. It essee fan Van Os kostet in euroryksdaalder.
Moarn begjin elk te lêzen.
En ik ferklearje: ik haw de boekjes al lêzen. As dielnimmer oan in ferskuorrend lytse minderheid yn 'e wrâld.
Grutsk!!
Bysûnder!!
Achot.... wat in nonberjocht. Ik lykje wol in web-logskriuwer...

Jo ha fan dy dagen dat de kop jo fol sit mei teksten, bylden en tinzen.
Sa slim dat jo fan alles oanpakke wolle, mar nergens ta komme.
Letterlik nergens.
Eins soe'k skriuwe wolle oer de útstalling fan skilder Leon Adriaans yn Museum Belvédère op 't Oranjewâld. Gjin ûndergrûn te gek!
Of oer de roman 'Eilândochters' fan Wilco Berga - sa ûnfoarstelber goed skreaun, sa spannend en tagelyk sa byldzjend! Better wurde romans yn Fryslân komselden publisearre.
Oer it gemaal by Eazumasyl, dêr't Durk van der Ploeg (yn izige kjeld) syn nije roman "De Iishiiligen" presintearre.
Oer it sympoasium op 4 maart hie'k skriuwe wollen. Yn de Ljouwerter Harmonie. In sympoasium oer de tiid fan Quatrebras. Ik moat myn tekst noch skriuwe.
Oer museum De Pont yn Tilburg.
Oer de winter.
Eins oer alles wat my yn 'e kop om wynderet.
No efkes net.
Earst de kop leech. Rêst.

Eins hie'k der net sa folle nocht oan en gean nei it "Frysk boekefeest", justerjûn yn Post Plaza yn Ljouwert. Mar ik wie der dochs en ik moat sizze: ik haw my skoan fermakke.
Yn in - nei myn betinken - ûntspannen sfear waarden wy suver troch it hiele gebou laat en ûnderweis kamen wy yn ûnderskate sealtsjes telâne dêr't kulturele stikjes opfierd waarden. Sa harken wy (ús groep - ik hie in giel kaartsje) earst nei Gerrit Breteler dy't ferskes song. De jonge hat in moaie stim. Dat jildt trouwens ek foar Hein Jaap Hilarides, Arjan Hut en Matty de Vries dy't earne oars fersen foardroegen. Ik fyn de stim wichtich as ik nei poëzij harkje. Dy hâldt jo better by de tekst. It lêste part fan de rûnlieding brocht ús yn in seal fol telefoantastellen dêr't Ytsje Hettinga moai gebrûk fan makke yn har monolooch, troch Piter Boersma skreaun op basis fan it boekewikegeskink fan Steven de Jong.
Moai program sa mei-elkoar.
Post Plaza is in prachtige lokaasje foar soks.
En doe koene de oanwêzigen "frij boartsje".
Wat foar in grut part fan harren betsjutte dat se op hûs oangongen.
In oar part bestoarme de taap.
Wer oaren fûnen de dûnsflier.
En de rest - de smokers - krûpte by elkoar yn in lyts haltsje mei in jiskebak.
En sa makke elk it foar him- of harsels in bytsje gesellich.
Der waard omraken praat fansels. Alde kontakten waarden oanhelle, nije kontakten makke. Mar in echt skriuwersfeest waard it net. Hat faaks ek net de bedoeling west. It wie in noflike jûn, mar nergens yn de seal wie wat te fernimmen fan in oanklaaing dy't op in soarte fan boekebal wiisde. It hie foar itselde jild in noflike byienkomst fan slachters wêze kinnen. Of fan skoalmasters...
Dochs. In goed organisearre jûn.

Frjemd. Der rûn hyltyd in lyts mantsje achter my oan. Doe't ik bier helle, munten kocht, in praatsje makke, wat om my hinne seach, in sigaarke smookte. Doe't ik him in kear freonlik groete, grommele er wat. Frjemd. Wa't dat wie?

It wie myn doel eins net en skriuw daalk wer in stikje, mar ­ûnder it motto "it binne de freonen dy't jo de wierheid fertelle" efkes in reaksje op it stikje fan juster.
Tsien e-mails, twa telefoantsjes 'live', ien voice-mail.
Gjin skûlnamme.
Fiif kear waard my ferteld dat ik in ferkearde kar dien haw: Fryslân boppe, gjin gearwurking mei Grins(lân) en Drinte. "Hoe komst der by, grutte sek! Wat moatte do en ik no mei Grinzers en Drinten!"
De oare reaksjes wiene saaklik fan toan. Arguminten. Dat gearwurking fan de trije noardlike provinsjes eins allinne mar foardielen opsmyt. "Gruttere deesintralisaasje, mear baas op eigen hiem".
Oer de Fryske taal en literatuer: gjin wurd.
Dat it rêdt him úteinlik allegear wol. Fiergeande gearwurking mar kom net oan de essinsje fan ús provinsje...

In aparte reaksje op myn stikje fan juster. Immen hie in flater yn myn tekst ûntdutsen!!!!!!! Ik hie ynstee fan Grinslân Grins skreaun. Domdomdom en sa. Skriklik!
Docht my tinken oan dy kristlike mienskip yn Dokkum dy't sân kear in 'slim, want ûnkristlik' wurd lêst yn in stripboek mar it ferhaal oan him foarby gean lit.
Se bestean. Ek yn de Fryske skriuwerij. Dus.

In kommisje fan de Partij van de Arbeid ornearre der soene - ynstee fan dy tolve provinsjes - fjouwer lânsdielen komme moatte. Fjouwer regio's mei eigen bestjoer en ferantwurdlikheid.
Fryslân wurdt uteraard keppele oan de Provinsjes Grinslân en Drinte.
Trije noardlike provinsjes, aansen ien lânsdiel.
Tsja, neat op tsjin fansels. Minder ambtners, koartere linen nei Den Haag, ien striid foar it noarden.
Prima.
Mar, hear ik om my hinne grommeljen:
Wat bliuwt der dan oer fan US PROVINSJE, US HILLIGE FRYSLâN?
* de Fryske taal
*de Fryske kultuer
* it Fryske ûnderwiis
* it Frysk eigene
* de Fryske skriuwerij
* it skûtsjesilen
* it keatsen
* eeeehhhh...
Aansen binne der gjin Fryske Steaten mear dy 't dy't ús kultuer hoedzje en noedzje...

Achot, tink ik dan - hawwe wy sokke Steaten? Fryske Provinsjale Steaten dy't mei in rjochte rêch de Fryske literatuer, kultuer, taal, ensfh. stypje?
Kin it yn dy lânsdielen minder wurde as it wie?
Fryslân wurdt in merkartikel. Lykas Groningen en Drente.
Lit âlde sintiminten farre.
De Fryske taal bliuwt bestean. Ek in Fryske literatuer.
En fierder... folkloare. Altyd goed foar it toerisme!

Wat my dan wol wer opfalt is dat op de side fan Cornelis van der Wal ("In hast 50-jierrige puber dy't graach mei de jonge jonges- en famkesdichters meidocht", lies ik earne) safolle oandacht oan sokke spoeksites bestege wurdt. Nocht oan ûnnocht?

Dat is alles wat ik twa dagen lyn skreau oer Cornelis van der Wal. Ien sitaat út in wat langer stikje. Referearjend oan de links dy't er de ourûne moannen hie op syn 'log'.
En dan lês ik hjoed it deiboekstikje fan Cor...
Wat hat dy jonge lêzen?
Hoe lêst Cor?
Kin Cor überhaupt lêze?

Gjin idee haw ik wêr 't it op dit stuit op it Frysktalige internet allegear oer giet. Guon saken binne bekend: Henk van der Veer is mei himsels en mei Snits dwaande, Cornelis van der Wal allinne mei himsels, Miranda Mei skriuwt benammen oer har famylje en Geertruida van Assen is fan alles wat.
Dat binne de fjouwer deiboeken dêr't ik fan tink dat se echt binne. Ik lês se hast alle jûnen.
Tusken dizze deiboeken (web-logs) fytst in gek, in mear as healwizeling. De lul makket saneamde deiboeken (web-logs) fan minsken dy't der út noch yn gjin weet fan hawwe. In wike as wat lyn wie ik in "slachtoffer": joopboomsma.web-log.nl of soksawat. Dat in simpele siel safolle oandacht stekt yn sa'n dom gedoch!
Neffens my is op dit stuit Abe de Vries in slachtoffer. Mar der wiene mear. Sytse Jansma bygelyks.
Ja - ik wit dat soks by de justysje oanjûn wurde kin...
Och...
Sielich. Mear net. In siker nei in eigen identiteit.
Wat my dan wol wer opfalt is dat op de side fan Cornelis van der Wal ("In hast 50-jierrige puber dy't graach mei de jonge jonges- en famkesdichters meidocht", lies ik earne) safolle oandacht oan sokke spoeksites bestege wurdt. Nocht oan ûnnocht?
Cornelis... de wierheid komt!

Sa, no kin der wer bulten rotsoai oer my skreaun wurde.

Freedtemidzje siet ik in moai skoft yn de auto, oeren. De radio oan fansels. Myn maat op lange ritten. Ut en troch wikselje fan stjoerder. Mar wol hyltyd harkje nei it nijs. De dea fan Theun de Vries wie suver de hiele midzje iepeningsnijs. Wichtich dus. Mar de ynhâld feroare geandewei de midzje. De tekst "Theun de Vries schreef zowel in het Nederlands als in het Fries" ferdwûn.
De Vries as skriuwer bleau oer. Ek it "stalinisme" yn syn tinken ferdwûn.

Oan 'e ein fan freed fernaam ik dat de dea fan Theun de Vries allerlei lju yn Fryslân ta aksje brocht. As wie De Vries in Frysk auteur. Wy sille him betinke!!
Fansels, De Vries skreau in stikmannich (better: moai wat) Frysktalige gedichten.Mar syn proaza beheinde him ta it Nederlâns. En wat in oeuvre yn dy taal! Wat in ferteller!
It seit himsels dat ik in stikmannich romans fan De Vries lies. Wa net, soe'k tinke. Knappe boeken oer't generaal, mar echt in leafhawwer fan syn wurk haw ik nea west. Ik lies him sa't ik de measte Nederlânstalige auteurs lês. Hapsnap - in inkele auteur lies ik mear fan. Gâns mear.
"Meesters en vrienden" fûn ik in ferhelderjend boek. De jonge Theun de Vries siket syn paad yn de wrâld, komt - godbettere - yn 'e bibleteek fan Snits telâne en fielt him dêr dea-ûngelokkich. Aldergeloks binne der in pear freonen dy't him geastlik rêde (dichter Gerben Brouwer bygelyks). Mar foar in Feanwâldsjer wie Snits en omkriten wol krekt it meast ûngelokkige plak dêr't in keunstner-yn-spee telâne komme koe.
Foar Theun de Vries bestie Amsterdam. Letter.

Hy is in fenomeen, Wilco. Om syn multi-talint fansels: skilder, byldenmakker, romanskriuwer, dichter, liettekstskriuwer en (yn 'e mande mei Ernst Langhout) ek in hoart sjonger. Mar in fenomeen moat it net allinne fan uterlikheden ha - fan de keunstkes dy't er ken, behearsket. In echt fenomeen (in persoan dêr't jo net omhinne kinne, dêr't jo tsjin alle stoarmen en foaroardielen yn bewûndering foar hawwe) skoddet jo wekker, hâldt jo wekker - freget, easket oandacht!
Ik tink dat dêrom safolle minsken fan 'e midzje op Tresoar oukamen, it gebou wêryn't de nije roman fan Wilco Berga yn it ljocht jûn waard. "Eilândochters".
In soad minsken. Benammen (lit ik hoeden wêze) 45-plussers.
Aardich fûn ik dat Wilco by de oanbieding fan "it earste eksimplaar" fan de roman alle oandacht frege foar Tanja, syn freondinne. Hja makke de tekeningen yn dit boek, fersoarge him by de skriuwerij. Dat lêste klinkt idioat, mar ik wit dat Wilco, as er him smiten hat op in boek, in skilderij of wat ek, folslein fan de wrâld is, dreaun wurdt nei dat iene einprodukt. Soms haw ik de yndruk dat Wilco Berga syn libben te tankjen hat oan Tanja Blokland.
Fan 'e moarn beseach ik de nije roman. Nije wike sil'k him lêze.
Fan 'e midzje harke ik nei nije fersen fan Berga, nei akkordeonmuzyk fan Herman Peenstra. Ik ûndergie de oanbieding fan "Eilândochters" as in waarme tekken.
It seit himsels dat ik de hapkes en drankjes oan my foarby gean liet.

In nij jier. In nij begjin?
Net wat my oanbelanget. Hjoed is in dei fierder as juster. Dat ik sil út en troch in stikje skriuwe. Lykas ik al jierren die. Mar it deiboekbarren ('web-log.nl' - achchot, wat wurdt it in minske maklik makke langer...) doch ik net mear oan mei.
Ut en troch in stikje.
As ik der nocht oan haw.
Want dat wie myn probleem mei dat deiboek. Fjouwer jier lang deis in stikje... It waard tefolle rûtine. Ik moast my der ta sette.
No: ik tikje in stikje as ik fyn dat ik in stikje skriuwe moat. Gjin stress. Gjin poll's. Gjin harrewarje en hakketakje. Gjijn withoefolle skûlnammen. Gjin paranoïde side...
Ut en troch bin ik der.

It is wat in iepen doar, by dy ellinde yn Súdeast Azië - mar dochs:

FOAR ELK DY'T DIT LêST

IN BETTER 2005!

Gjin deiboek mear, dat is sa stadichoan wol dúdlik. Wat oars dus. In nije rubryk. Oer in dei as wat. Faaks duorret it wat langer. Earst sil der wat oan de ...eh... lay out feroare wurde.